Καρκίνος Θυρεοειδούς και Κίνδυνος Υποτροπής: Ποια Χαρακτηριστικά Αυξάνουν τον Κίνδυνο;
Καρκίνος Θυρεοειδούς και Κίνδυνος Υποτροπής: Ποια Χαρακτηριστικά Αυξάνουν τον Κίνδυνο; Γιατί δύο ασθενείς με καρκίνο θυρεοειδούς μπορεί να έχουν διαφορετικό κίνδυνο υποτροπής; Ποια στοιχεία της ιστολογικής εξέτασης καθορίζουν πόσο στενή παρακολούθηση χρειάζεται κάθε ασθενής.
Ένας φόβος και ένα συχνό ερώτημα των ασθενών μετά το χειρουργείο για καρκίνο θυρεοειδούς είναι: «Υπάρχει πιθανότητα να ξαναεμφανιστεί;».
H απάντηση διαφέρει σημαντικά από ασθενή σε ασθενή. Και αυτό γιατί ο κίνδυνος υποτροπής δεν είναι ο ίδιος για όλους τους ασθενείς, αλλά διαφέρει σημαντικά ανάλογα με μία σειρά παραμέτρων που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την αξιολόγηση αυτού του κινδύνου.
Οι παράμετροι αυτές βασίζονται στα δεδομένα του προεγχειρητικού ελέγχου (σταδιοποίηση του καρκίνου), στα ευρήματα στη διάρκεια της επέμβασης και κυρίως στα δεδομένα της ιστολογικής εξέτασης.
Καθώς σε όλα τα παραπάνω μπορεί να υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των διαφόρων ασθενών με την ίδια διάγνωση (θηλώδης καρκίνος θυρεοειδούς) , εύκολα γίνεται κατανοητό γιατί ο κίνδυνος υποτροπής μπορεί να διαφέρει σημαντικά
Υποτροπή καρκίνου θυρεοειδούς – τι σημαίνει;
Ο όρος υποτροπή καρκίνου σημαίνει την εκ νέου εμφάνιση του καρκίνου (επανεμφάνιση) μετά από ένα χρονικό διάστημα μετά την αρχική θεραπευτική του αντιμετώπιση, χωρίς στο αρχικό αυτό διάσημα να υπάρχουν ενδείξεις ενεργού νόσου. Πρακτικά, η υποτροπή σημαίνει ότι ο ασθενής για ένα χρονικό διάστημα είναι καλά, ελεύθερος νόσου – βάσει των ευρημάτων της περιοδικής του παρακολούθησης – αλλά κάποια στιγμή εμφανίζονται ενδείξεις επανεμφάνισης του καρκίνου.
Τονίζεται ότι η υποτροπή του καρκίνου είναι διαφορετική από την υπολειμματική νόσο (καρκίνου). Ο όρος υπολειμματικός καρκίνος σημαίνει ότι έχει παραμείνει στον ασθενή νόσος (καρκίνος) μετά την αρχική χειρουργική επέμβαση, που δεν ήταν ριζική (απέτυχε δηλαδή στην πλήρη εκρίζωση της νόσου). Με άλλα λόγια, η υπολειμματική νόσος σημαίνει συνηθέστατα αποτυχία της χειρουργικής επέμβασης.
Τις περισσότερες φορές η υποτροπή του καρκίνου εμφανίζεται στον τράχηλο, είτε στην περιοχή όπου βρίσκονταν πριν την επέμβαση ο θυρεοειδής αδένας (στην λεγόμενη «κοίτη του θυρεοειδούς») είτε στους λεμφαδένες του τραχήλου (λεμφαδενικές μεταστάσεις).
Πολύ σπανιότερα μπορεί να εμφανιστεί υποτροπή του καρκίνου θυρεοειδούς υπό την μορφή μεταστάσεων σε μακρινά όργανα, όπως πνεύμονες, οστά, ήπαρ, εγκέφαλος κλπ.
Στην πιο πρόσφατη ταξινόμηση που έχει προταθεί από την ΑΤΑ (American Thyroid Association), ο θηλώδης καρκίνος θυρεοειδούς ταξινομείται σε τέσσερις κατηγορίες από άποψη του κινδύνου (πιθανότητας) υποτροπής:
Καρκίνος θυρεοειδούς χαμηλού κινδύνου με πιθανότητα υποτροπής κάτω του 10 %
Καρκίνος θυρεοειδούς χαμηλού – ενδιάμεσου κινδύνου με πιθανότητα υποτροπής 10–15 %
Καρκίνος θυρεοειδούς ενδιάμεσου – υψηλού κινδύνου με πιθανότητα υποτροπής 16 – 30 %
Καρκίνος θυρεοειδούς υψηλού κινδύνου με πιθανότητα υποτροπής πάνω από 30 %
Καρκίνος Θυρεοειδούς και Κίνδυνος Υποτροπής – κρίσιμες παράμετροι
- Το μέγεθος του όγκου
Το μέγεθος του καρκίνου έχει προγνωστική σημασία. Γενικά, όσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος του καρκίνου, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα υποτροπής. Ένας μικρός θηλώδης καρκίνος θυρεοειδούς που περιορίζεται μέσα στον θυρεοειδή αδένα χωρίς εξωθυρεοειδική επέκταση και που έχει αφαιρεθεί πλήρως (ριζικά) συνοδεύεται συνηθέστατα από πολύ μικρό κίνδυνο υποτροπής.
Το μεγάλο μέγεθος του καρκίνου θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στην αξιολόγηση του κινδύνου υποτροπής και σύμφωνα με τις οδηγίες της ΑΤΑ (2025) αποτελεί σαφές στοιχείο της ταξινόμησης του ασθενούς σε ομάδες κινδύνου.
- Εξωθυρεοειδική επέκταση
Με τον όρο αυτό περιγράφεται η επέκταση του καρκίνου του θυρεοειδούς εκτός των ορίων του αδένα. Συχνά, όταν υπάρχει εξωθυρεοειδική επέκταση διηθούνται και παρακείμενα ανατομικά στοιχεία του τραχήλου, όπως οι μυϊκές ίνες των διπλανών μυών (στερνοθυρεοειδής, στερνοϋοειδής), η τραχεία, ο οισοφάγος ή και τα μεγάλα αγγεία (σπανιότερα).
Η εξωθυρεοειδική επέκταση συχνά συνδυάζεται με πιο επιθετική βιολογική συμπεριφορά ή μεγαλύτερους σε μέγεθος καρκίνους.
Είναι μία σημαντική παράμετρος ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με μακροσκοπική διήθηση παρακείμενων ανατομικών στοιχείων, που αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής, επηρεάζοντας κατά συνέπεια τόσο την θεραπευτική αντιμετώπιση και το πρόγραμμα μετεγχειρητικής παρακολούθησης όσο και την πρόγνωση του ασθενούς.
- Μεταστάσεις στους λεμφαδένες
Ο θηλώδης καρκίνος θυρεοειδούς χαρακτηρίζεται από αυξημένη συχνότητα μεταστάσεων στους λεμφαδένες του τραχήλου (ποσοστό που φθάνει το 30 – 80 % αν συνυπολογιστούν και οι μικροσκοπικές μεταστάσεις).
Εντούτοις, δεν έχουν όλες οι λεμφαδενικές μεταστάσεις την ίδια βιολογική και προγνωστική σημασία. Έτσι για παράδειγμα η απλή παρουσία ενός διηθημένου (θετικού) λεμφαδένα (μιας μονήρους δηλαδή λεμφαδενικής μετάστασης) δεν αρκεί για την αξιολόγηση του κινδύνου υποτροπής. Η αξιολόγηση του κινδύνου υποτροπής και της κλινικής σημασίας των λεμφαδενικών μεταστάσεων στον θηλώδη καρκίνο θυρεοειδούς γίνεται λαμβάνοντας υπόψη συνδυασμό παραμέτρων, όπως:
Αριθμός διηθημένων (προσβεβλημένων) λεμφαδένων,
Το μέγεθός τους
Η θέση τους
Η παρουσία εξωλεμφαδενικής επέκτασης (δηλαδή της επέκτασης της μεταστατικής εστίας εκτός των ορίων [κάψας] του λεμφαδένα).
- Αγγειακή διήθηση
Σε όλες τις μορφές καρκίνου (συμπεριλαμβανομένου και του διαφοροποιημένου καρκίνου θυρεοειδούς) η διήθηση των αιμοφόρων αγγείων και πολύ περισσότερο η παρουσία καρκινικών κυττάρων μέσα σε αυτά αποτελεί σημαντικό εύρημα.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τον θυλακιώδη καρκίνο θυρεοειδούς, που είναι ο δεύτερος κατά σειρά συχνότητας καρκίνος θυρεοειδούς, οποίος δίνει μεταστάσεις αιματογενώς (μέσω δηλαδή των αιμοφόρων αγγείων) σε μακρινά όργανα, συχνότερα σε σχέση με τον θηλώδη καρκίνο θυρεοειδούς.
- Ο ιστολογικός υπότυπος
Ο κλασικός θηλώδης καρκίνος θυρεοειδούς έχει μία «καλοήθη» γενικά βιολογική συμπεριφορά. Εντούτοις, δεν συμπεριφέρονται όλοι οι θηλώδεις καρκίνοι θυρεοειδούς με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν κάποιοι επιμέρους ιστολογικοί υπότυποι του θηλώδους καρκίνου θυρεοειδούς που παρουσιάζουν πιο επιθετική βιολογική συμπεριφορά σε σχέση με τον κλασικό θηλώδη καρκίνο και που συνοδεύονται για τον λόγο αυτό από αυξημένο κίνδυνο υποτροπής.
Ενδεικτικά αναφέρονται oι εξής υπότυποι:
Θηλώδης καρκίνος από υψηλά κυλινδρικά κύτταρα
Θηλώδης καρκίνος από κύτταρα εν είδει κεφαλής καρφίδος (hobnail type)
Διάχυτα σκληρυντικός τύπος
Για τον λόγο αυτό, για την αξιολόγηση του κινδύνου υποτροπής δεν αρκεί στην ιστολογική η διάγνωση «θηλώδης καρκίνος θυρεοειδούς». Θα πρέπει απαραίτητα να περιγράφεται και ο επιμέρους ιστολογικός υπότυπος (κλασικός, από υψηλά κύτταρα, από κυλινδρικά κύτταρα, από κύτταρα εν είδει κεφαλής καρφίδος κλπ.)
- Χειρουργικά όρια εκτομής
Με τον όρο αυτό περιγράφονται τα όρια του χειρουργικού παρασκευάσματος, δηλαδή η εξωτερική επιφάνεια του θυρεοειδούς που έχει αφαιρεθεί.
Αν τα χειρουργικά όρια είναι «καθαρά» (αρνητικά, ελεύθερα) αυτό σημαίνει ότι ο καρκίνος έχει αφαιρεθεί πλήρως και ριζικά.
Αντίθετα, αν τα χειρουργικά όρια είναι θετικά (δηλαδή διηθημένα από τον καρκίνο), αυτό σημαίνει ότι είναι πιθανό να έχει παραμείνει στον ασθενή υπολειμματική νόσος (είτε μακροσκοπική – οπότε πρόκειται για ανεπαρκή ή μη ριζική χειρουργική επέμβαση, είτε μικροσκοπική).
Τα θετικά όρια εκτομής θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην αξιολόγηση του κινδύνου υποτροπής, σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες παραμέτρους, όπως έχει προταθεί στις τελευταίες οδηγίες της ΑΤΑ.
- Δυναμική επαναξιολόγηση
Μετά την αρχική κατάταξη του ασθενούς – βάσει των ως άνω παραμέτρων – ακολουθεί η λεγόμενη δυναμική επαναξιολόγηση, στην οποία εκτιμάται η πορεία του ασθενούς και η ανταπόκρισή του στη θεραπεία.
Αν ο ασθενής παραμένει ελεύθερος νόσου και με άριστη ανταπόκριση στη θεραπεία, με την πάροδο του χρόνου, τότε μπορεί να μετακινηθεί σε μία ομάδα χαμηλότερου κινδύνου.
Αν, αντίθετα, ένας ασθενής που ήταν αρχικά στην ομάδα χαμηλού κινδύνου εμφανίσει ένα εύρημα ύποπτο (π.χ. αύξηση επιπέδων θυρεοσφαιρίνης στο αίμα, ύποπτο εύρημα στο υπερηχογράφημα κλπ.) τότε η ταξινόμησή του μπορεί να αλλάξει μετακινώντας τον σε ομάδα υψηλότερου κινδύνου.
Αυτονόητο είναι πως η περαιτέρω αντιμετώπιση των ασθενών με θηλώδη καρκίνο θυρεοειδούς δεν είναι μία στατική διεργασία, αλλά προσαρμόζεται ανάλογα με τα δεδομένα της δυναμικής επαναξιολόγησης.
Take away μήνυμα για τον ασθενή
Από τα παραπάνω καθίσταται εμφανές ότι η αξιολόγηση του κινδύνου υποτροπής βασίζεται όχι σε ένα μόνο στοιχείο αλλά στον συνυπολογισμό όλων των ως άνω παραμέτρων. Η παρουσία πολλών από τους παραπάνω δυσμενείς προγνωστικούς παράγοντες δρα αυξάνοντας αθροιστικά τον κίνδυνο υποτροπής.
Μάλιστα, οι νεότερες οδηγίες τονίζουν ότι η συνύπαρξη περισσότερων δυσμενών παραγόντων μπορεί να αυξήσει αθροιστικά τον συνολικό κίνδυνο και να μετακινήσει έναν ασθενή σε υψηλότερη κατηγορία υποτροπής.
Η διάγνωση «καρκίνος θυρεοειδούς» δεν είναι σε θέση να μας προσδιορίσει την πιθανότητα υποτροπής του καρκίνου. Για την αξιολόγηση του κινδύνου υποτροπής χρειάζονται πολύ περισσότερες πληροφορίες, όπως το μέγεθος του καρκίνου, η παρουσία μεταστάσεων στους λεμφαδένες (και ο αριθμός, η θέση, το μέγεθός τους και η τυχόν εξωλεμφαδενική επέκταση), η αγγειακή διήθηση, η διήθηση των ορίων εκτομής, ο ιστολογικός υπότυπος κλπ. (βλ. παραπάνω).
Η διάγνωση λοιπόν «θηλώδης καρκίνος θυρεοειδούς» δεν λέει πολλά από μόνη της. Σημασία έχει ποιος ακριβώς θηλώδης καρκίνος είναι, πόσο έχει επεκταθεί και ποιο είναι το πραγματικό του βιολογικό αποτύπωμα.
Τελειώνοντας, τονίζουμε και πάλι ότι οι περισσότεροι ασθενείς με μικρό, εντοπισμένο θηλώδη καρκίνο θυρεοειδούς έχουν εξαιρετική πρόγνωση και χαμηλή πιθανότητα υποτροπής μετά την σωστή και ριζική χειρουργική επέμβαση.
ΜΑΘΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις παθήσεις και τη χειρουργική του θυρεοειδούς – παραθυρεοειδών, μπορείτε να επισκεφθείτε την κεντρική σελίδα Χειρουργός Θυρεοειδούς – Παραθυρεοειδών – Γεώργιος Σακοράφας.
Περισσότερες πληροφορίες για τη διάγνωση και τη χειρουργική αντιμετώπιση των παθήσεων του θυρεοειδούς – παραθυρεοειδών θα βρείτε στην κεντρική σελίδα Χειρουργός Θυρεοειδούς – Παραθυρεοειδών.
Ενημερωθείτε αναλυτικότερα για τις παθήσεις του θυρεοειδούς – παραθυρεοειδών και τις σύγχρονες δυνατότητες χειρουργικής αντιμετώπισης από τον Χειρουργό Θυρεοειδούς – Παραθυρεοειδών Γεώργιο Σακοράφα.
Για περισσότερα άρθρα και πληροφορίες σχετικά με τον θυρεοειδή (συμπεριλαμβανομένου και του καρκίνου θυρεοειδούς), τους παραθυρεοειδείς, τις παθήσεις τους και την χειρουργική τους αντιμετώπιση, επισκεφθείτε την κεντρική σελίδα Χειρουργός Θυρεοειδούς – Παραθυρεοειδών.
Περισσότερες πληροφορίες και ενημερωτικό υλικό για τη χειρουργική του θυρεοειδούς – παραθυρεοειδών μπορείτε να βρείτε στην κεντρική σελίδα Χειρουργός Θυρεοειδούς – Παραθυρεοειδών – Γεώργιος Σακοράφας.
ΘΑ ΜΑΣ ΒΡΕΙΤΕ
ΕΥΓΕΝΙΔΕΙΟ-Παπαδιαμαντοπούλου 20 (Ιλίσια)
ΙΑΤΡΙΚΟ ΨΥΧΙΚΟΥ – Άντερσεν 5 (Νέο Ψυχικό)
ΜΗΤΕΡΑ- Ερυθρού Σταυρού 5 (Μαρούσι)
ΤΗΛ. 2107487318 & 6977068223
email: georgesakorafas@yahoo.com
