Παραθυρεοειδείς αδένες: Τι είναι – ποια συμπτώματα προκαλούν οι παθήσεις τους και πότε χρειάζεται θεραπεία

Τι είναι οι παραθυρεοειδείς αδένες

Οι παραθυρεοειδείς αδένες είναι τέσσερις μικρού μεγέθους αδένες (έχουν το μέγεθος φακής) που βρίσκονται προσκολλημένοι στην οπίσθια επιφάνεια του θυρεοειδούς, δύο δεξιά και δύο αριστερά. Η στενή τους ανατομική σχέση με τον θυρεοειδή δικαιολογεί το όνομά τους («παρά τον θυρεοειδή»). Παρά ταύτα, είναι εντελώς αυτόνομοι από τον θυρεοειδή αδένα και έχουν ξεχωριστή και ιδιαίτερη λειτουργία, σημαντική για τον ανθρώπινο οργανισμό, που παρουσιάζεται συνοπτικά στη συνέχεια.

Παραθυρεοειδείς αδένες: Τι είναι, ποια συμπτώματα προκαλούν οι παθήσεις τους και πότε χρειάζεται θεραπεία

Ο ρόλος τους στον οργανισμό

Οι παραθυρεοειδείς αδένες παράγουν μία βασική ορμόνη, την παραθορμόνη, η οποία κατέχει κεντρικό ρόλο σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού.

Η πιο χαρακτηριστική δράση της παραθορμόνης είναι η ρύθμιση των επιπέδων ασβεστίου στο αίμα. Όταν παρατηρείται μείωση των επιπέδων ασβεστίου στο αίμα (υποασβεστιαιμία), τότε οι παραθυρεοειδείς αδένες διεγείρονται, αυξάνοντας την παραγωγή και την έκκριση παραθορμόνης.

Η παραθορμόνη λειτουργεί κατ’ αυτόν τον τρόπο μέσω της δράσης της σε κάποια βασικά όργανα – στόχος, όπως είναι τα οστά, οι νεφροί και το έντερο.

Δράσεις Παραθυρεοειδών Αδένων (Παραθορμόνης) στα Οστά

Η παραθορμόνη διεγείρει τη λειτουργία των οστεοκλαστών, που προκαλούν διάσπαση του οστίτη ιστού, ελευθερώνοντας στην κυκλοφορία του αίματος ασβέστιο και φωσφόρο.

Η παραθορμόνη έχει πολύ μεγάλη σημασία για τη διατήρηση των οστών σε καλή κατάσταση, διασφαλίζοντας τη διαθεσιμότητα ασβεστίου που είναι απαραίτητο για την υγεία των οστών. Σε παθήσεις των παραθυρεοειδών που συνοδεύονται από αυξημένη παραγωγή και έκκριση παραθορμόνης (υπερπαραθυρεοειδισμός) παρατηρείται εξασθένιση των οστών, λόγω απώλειας ασβεστίου από τον σκελετό (οστεοπενία, οστεοπόρωση, ακόμη και αυτόματα παθολογικά κατάγματα).

Δράσεις Παραθυρεοειδών Αδένων (Παραθορμόνης) στους Νεφρούς

Η παραθορμόνη διεγείρει την επαναπορρόφηση του ασβεστίου από τους νεφρούς, στο ύψος των άπω εσπειραμένων σωληναρίων. Παράλληλα, αναστέλλει την επαναπορρόφηση του φωσφόρου στα εγγύς εσπειραμένα σωληνάρια, αυξάνοντας με τον τρόπο αυτόν τη νεφρική αποβολή (με τα ούρα) του φωσφόρου.

Δράσεις Παραθυρεοειδών Αδένων (Παραθορμόνης) στο Έντερο

Η παραθορμόνη διεγείρει εμμέσως την απορρόφηση του ασβεστίου από το έντερο, διεγείροντας την παραγωγή ενεργής βιταμίνης D (καλσιτριόλη). Η καλσιτριόλη στη συνέχεια αυξάνει την απορρόφηση του ασβεστίου από το λεπτό έντερο.

Μηχανισμός ρύθμισης των λειτουργιών των Παραθυρεοειδών Αδένων

Οι παραπάνω λειτουργίες ρυθμίζονται με τον μηχανισμό της αρνητικής παλίνδρομης αλληλορύθμισης. Όταν τα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα μειώνονται (υποασβεστιαιμία), διεγείρεται η παραγωγή παραθορμόνης από τους παραθυρεοειδείς αδένες. Αντίθετα, όταν αυξάνονται τα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα (υπερασβεστιαιμία), τότε μειώνεται η παραγωγή παραθορμόνης από τους παραθυρεοειδείς αδένες, με αποτέλεσμα τη μείωση των επιπέδων ασβεστίου στο αίμα.

Οι συχνότερες παθήσεις

Ο υπερπαραθυρεοειδισμός είναι η συνηθέστερη πάθηση των παραθυρεοειδών αδένων.

Χαρακτηρίζεται από αυξημένη λειτουργική δραστηριότητα των παραθυρεοειδών, με αποτέλεσμα την παραγωγή παραθορμόνης σε μεγάλες ποσότητες που υπερβαίνουν τις ανάγκες του οργανισμού. Διακρίνεται σε πρωτοπαθή, δευτεροπαθή και τριτοπαθή.

Πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός

Είναι η συχνότερη μορφή υπερπαραθυρεοειδισμού και οφείλεται συνηθέστατα σε:

Μονήρες αδένωμα παραθυρεοειδούς

Από τους τέσσερις παραθυρεοειδείς ο ένας διογκώνεται αυξάνοντας παράλληλα την λειτουργική του δραστηριότητα και την παραγωγή παραθορμόνης. Η αυξημένη αυτή δραστηριότητα του ενός παραθυρεοειδούς προκαλεί καταστολή (υπολειτουργία) των άλλων τριών παραθυρεοειδών. Πρόκειται για καλοήθη νόσο. Το αδένωμα παραθυρεοειδούς είναι η συνηθέστερη αιτία πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού (85 %).

Υπερπλασία παραθυρεοειδών

Στην περίπτωση αυτή παρατηρείται υπερλειτουργία όλων των παραθυρεοειδών αδένων. Είναι η δεύτερη κατά σειρά συχνότητας (10 – 12 %) αιτία πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού.

Διπλό αδένωμα

Δύο παραθυρεοειδείς εμφανίζουν την εικόνα αδενώματος (καλόηθες λειτουργικό αδένωμα). Είναι σχετικά σπάνιο (2 %).

Καρκίνος παραθυρεοειδών

Εξαιρετικά σπάνια νόσος

Δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός

Στον δευτεροπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό παρατηρείται αυξημένη παραγωγή παραθορμόνης σαν αντιρροπιστική απάντηση του οργανισμού σε μία άλλη υποκείμενη παθολογική κατάσταση, που συνήθως συνδυάζεται με διαταραχή του ισοζυγίου ασβεστίου και φωσφόρου. Κάποιες τέτοιες παθολογικές καταστάσεις είναι μεταξύ άλλων και οι εξής:

Χρόνια νεφροπάθεια. Οι νεφροί είναι βασικά όργανα με τα οποία επιτυγχάνεται η αποβολή από τον οργανισμό άχρηστων προϊόντων του μεταβολισμού. Στις χρόνιες νεφροπάθειες, η διαταραχή της νεφρικής λειτουργίας μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση των επιπέδων φωσφόρου στο αίμα και την μειωμένη ενεργοποίηση της βιταμίνης D, που με τη σειρά της μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα την μείωση των επιπέδων ασβεστίου στο αίμα (υποασβεστιαιμία). Σαν απάντηση του οργανισμού, οι παραθυροειδείς αδένες αυξάνουν την παραγωγή και την έκκριση παραθορμόνης, σε μία προσπάθεια να αυξηθούν τα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα.
Έλλειμμα βιταμίνης D. Τα επαρκή επίπεδα βιταμίνης D στο αίμα είναι απαραίτητα για τη σωστή απορρόφηση του ασβεστίου από τον εντερικό σωλήνα. Τα χαμηλά επίπεδα της βιταμίνης D μπορεί να έχουν σαν αποτέλεσμα την μείωση της απορρόφησης του ασβεστίου, πράγμα που επίσης συνοδεύεται από αύξηση των επιπέδων παραθορμόνης στο αίμα.
Σύνδρομα δυσαπορρόφησης (π.χ. κοιλιοκάκη, φλεγμονώδεις παθήσεις εντέρου, κλπ.). Στα σύνδρομα αυτά διαταράσσεται η απορρόφηση θρεπτικών ουσιών από το έντερο (συμπεριλαμβανομένου και του ασβεστίου), με αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγής και της έκκρισης παραθορμόνης.
Φάρμακα, όπως κάποια διουρητικά και αντιεπιληπτικά, μπορεί να επηρεάζουν το ισοζύγιο ασβεστίου και φωσφόρου στον οργανισμό και με τον τρόπο αυτό να προκαλέσουν αύξηση των επιπέδων παραθορμόνης στο αίμα.

Τριτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός

Ο τριτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός είναι η παθολογική κατάσταση που προκύπτει σαν αποτέλεσμα του δευτεροπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού που δεν αντιμετωπίζεται για μεγάλο χρονικό διάστημα σωστά και αποτελεσματικά. Με άλλα λόγια, ο τριτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός μπορεί να θεωρηθεί και σαν εξέλιξη του δευτεροπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού που μένει για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς τη σωστή θεραπευτική αντιμετώπιση.

Στον τριτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό, οι παραθυρεοειδείς αδένες σταδιακά και σε βάθος χρόνου – και εφόσον δεν αντιμετωπίζεται η υποκείμενη παθολογική αιτία που ευθύνεται για τον δευτεροπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό – παρουσιάζουν υπερτροφικές (υπερπλαστικές) αλλοιώσεις και η λειτουργία τους καθίσταται αυτόνομη. Στην περίπτωση αυτή, εμφανίζεται ο τριτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός, όπου οι παραθυρεοειδείς αδένες συνεχίζουν να υπερλειτουργούν (παράγοντας και εκκρίνοντας περίσσεια παραθορμόνης) ακόμη και αν διορθωθεί (καθυστερημένα) η παθολογική κατάσταση που ευθύνεται για τον προϋπάρχοντα δευτεροπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό (όπως για παράδειγμα η χρόνια νεφροπάθεια).

Συμπτώματα υπερπαραθυρεοειδισμού

Συνηθέστατα, τα συμπτώματα ή οι κλινικές εκδηλώσεις της νόσου προέρχονται από δύο βασικά όργανα: από τους νεφρούς και από τα οστά

Από τους Νεφρούς

Χαρακτηριστική κλινική εκδήλωση από τους νεφρούς είναι η νεφρολιθίαση, που συνήθως εμφανίζεται σε μικρή ηλικία και υποτροπιάζει. Συχνά συνοδεύεται από κολικό νεφρού, μπορεί όμως ο ασθενής να είναι και ασυμπτωματικός και στην περίπτωση αυτή η διάγνωση τίθεται με κάποια απεικονιστική εξέταση (συνηθέστερα με υπερηχογράφημα). Σπανιότερα, μπορεί να παρατηρηθεί νεφρασβέστωση, δηλαδή εναπόθεση αλάτων ασβεστίου στο παρέγχυμα των νεφρών, χωρίς δημιουργία λίθου ή λίθων στο αποχετευτικό σύστημα των νεφρών.

Από τα οστά

Χαρακτηριστικότερη εκδήλωση είναι η οστεοπενία και η οστεοπόρωση. Οι οστικές αυτές βλάβες οφείλονται στην αυξημένη κινητοποίηση του ασβεστίου που συμβαίνει όταν τα επίπεδα παραθορμόνης στο αίμα είναι αυξημένα (όπως στον πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό). Σπανιότερα, μπορεί να εμφανιστούν και άλλες πιο σοβαρές επιπλοκές, ακόμη και αυτόματα κατάγματα (εξαιρετικά σπάνια σήμερα).

Μη Ειδικά Συμπτώματα

Πέραν των ανωτέρω, ο πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός συνοδεύεται από μία πλειάδα συμπτωμάτων, από διάφορα οργανικά συστήματα, που χαρακτηρίζονται σαν «μη ειδικά συμπτώματα». Τα συμπτώματα αυτά – λόγω της μη ειδικής τους φύσεως – δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στον υπερπαραθυρεοειδισμό, καθώς μπορεί να οφείλονται σε πολλά άλλα αίτια. Τέτοια μη ειδικά συμπτώματα στον πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό είναι – μεταξύ άλλων – τα εξής:

Διαταραχή συγκέντρωσης
Διαταραχές του ύπνου
Ήπια κατάθλιψη
Αίσθημα κόπωσης
Άγχος
Συναισθηματική αστάθεια
Διαταραχή μνήμης
Αρθραλγίες
Μυαλγίες
Πόνος στην οσφύ
Θωρακικός πόνος
Γενικευμένος οστικός πόνος
Γενικευμένη μυϊκή αδυναμία

Ασυμπτωματικός υπερπαραθυρεοειδισμός

Σήμερα πολλοί ασθενείς δεν παρουσιάζουν συμπτώματα και η διάγνωση τίθεται τυχαία σε έναν εργαστηριακό έλεγχο, που γίνεται είτε στα πλαίσια ενός περιοδικού ελέγχου (check-up) είτε για άσχετο λόγο. Συνηθέστατα παρατηρείται υπερασβεστιαιμία (αύξηση επιπέδων ασβεστίου στο αίμα). Ακολουθεί μέτρηση παραθορμόνης και αν βρεθεί και αυτή αυξημένη (συνηθέστατα) τίθεται η διάγνωση.

Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης

Η έγκαιρη διάγνωση απαλλάσσει τον ασθενή από τα συμπτώματα (αν υπάρχουν). Η θεραπεία είναι χειρουργική (παραθυρεοειδεκτομή). Όσο πιο γρήγορα τίθεται η διάγνωση και γίνεται η αντιμετώπιση της νόσου τόσο πιο πιθανό είναι να προληφθούν οι επιπλοκές της νόσου και να αποκατασταθούν οι βλάβες που έχει προκαλέσει. Η καθυστέρηση της διάγνωσης και της θεραπείας εκθέτει τον ασθενή στον κίνδυνο εμφάνισης πιο σοβαρών επιπλοκών, κάποιες από τις οποίες μπορεί να είναι μη αναστρέψιμες (π.χ. νεφρασβέστωση, βλάβες στεφανιαίων κλπ.)

Οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές

Η μόνη οριστική και άμεση αντιμετώπιση του υπερπαραθυρεοειδισμού είναι η χειρουργική επέμβαση (παραθυρεοειδεκτομή). Το είδος της επέμβασης καθορίζεται ανάλογα με τα ιδιαίτερα ευρήματα στον κάθε συγκεκριμένο ασθενή. Το μονήρες αδένωμα παραθυρεοειδούς αντιμετωπίζεται με αφαίρεση του πάσχοντος παραθυρεοειδούς. Στη διάχυτη υπερπλασία των παραθυρεοειδών γίνεται υφολική (3.5) παραθυρεοειδεκτομή, διατηρείται δηλαδή ο μισός από τους τέσσερις υπερπλαστικούς αδένες. Σε κάποιες ιδιαίτερες περιπτώσεις μπορεί να γίνει αυτομεταμόσχευση παραθυρεοειδικού ιστού. Ο καρκίνος παραθυρεοειδών (εξαιρετικά σπάνιος) αντιμετωπίζεται με πιο εκτεταμένες επεμβάσεις (συναφαίρεση σύστοιχου λοβού θυρεοειδούς ή και παρακειμένων ανατομικών στοιχείων [π.χ. μυικών] σε περίπτωση διήθησής τους από τον καρκίνο).

Υπάρχουν σήμερα φάρμακα που μειώνουν το ασβέστιο στο αίμα (π.χ. σινακαλσέτη). Πρόκειται για χρήσιμο βοήθημα, προσωρινό εντούτοις, που δεν θεραπεύει την υποκείμενη πάθηση.

Υποπαραθυρεοειδισμός

Συνηθέστατα πρόκειται για επιπλοκή επεμβάσεων θυρεοειδούς και όχι για πρωτογενή νόσο των παραθυρεοειδών και για το λόγο αυτό δεν θα αναφερθούμε στον υποπαραθυρεοειδισμό στο παρόν άρθρο.

Ιούλιος – μήνας ενημέρωσης για τις παθήσεις των παραθυρεοειδών

Συνοπτικό μήνυμα

Ο υπερπαραθυρεοειδισμός είναι συχνά μία ύπουλη νόσος καθώς συχνά δεν συνοδεύεται από συμπτώματα και εξελίσσεται σιωπηλά, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδιά του. Η έγκαιρη διάγνωσή του είναι εύκολη, με απλές εξετάσεις αίματος (μέτρηση ασβεστίου και παραθορμόνης). Μην αγνοήσετε τυχόν αυξημένα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα σας καθώς αποτελούν μία πολύ ισχυρή ένδειξη ύπαρξης υπερπαραθυρεοειδισμού. Η σωστή και χωρίς καθυστέρηση αντιμετώπιση προλαμβάνει την εμφάνιση δυνητικά σοβαρών επιπλοκών (που μπορεί να είναι και μόνιμες επηρεάζοντας την ποιότητα ζωής), και προσφέρει οριστική και μόνιμη ίαση. Και αυτό με μία επέμβαση με νοσηλεία λίγων ωρών, ελάχιστο μετεγχειρητικό πόνο, άμεση επάνοδο στις καθημερινές δραστηριότητες και άριστο αισθητικό αποτέλεσμα.

ΜΑΘΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα μας (https://www.gsakorafas.gr)

Διαβάστε τα άρθρα μας στο blog μας (https://gsakorafas.gr/blog/)

Ενημερωθείτε πρακτικά και υπεύθυνα στην ιστοσελίδα μας:

Για τις παθήσεις θυρεοειδούς

Για τις παθήσεις παραθυρεοειδών

Τι είναι ο χειρουργός θυρεοειδούς – παραθυρεοειδών?

Τι σημασία έχει η εμπειρία του χειρουργού στην αντιμετώπιση των παθήσεων θυρεοειδούς και παραθυρεοειδών?

ΘΑ ΜΑΣ ΒΡΕΙΤΕ

ΕΥΓΕΝΙΔΕΙΟ-Παπαδιαμαντοπούλου 20 (Ιλίσια)

ΙΑΤΡΙΚΟ ΨΥΧΙΚΟΥ – Άντερσεν 5 (Νέο Ψυχικό)

ΜΗΤΕΡΑ- Ερυθρού Σταυρού 5 (Μαρούσι)

ΤΗΛ. 2107487318 & 6977068223

email: georgesakorafas@yahoo.com

Παραθυρεοειδείς αδένες: Τι είναι – ποια συμπτώματα προκαλούν οι παθήσεις τους και πότε χρειάζεται θεραπεία

Παραθυρεοειδείς αδένες: Τι είναι – ποια συμπτώματα προκαλούν οι παθήσεις τους και πότε χρειάζεται θεραπεία