Υπερθυρεοειδισμός: Συμπτώματα, Αιτίες και Θεραπεία – Πότε Χρειάζεται Χειρουργείο;

 

Excerpt

Ταχυκαρδία, ανεξήγητη απώλεια βάρους, νευρικότητα, έντονη εφίδρωση και τρέμουλο στα χέρια. Συμπτώματα που συχνά αποδίδονται στο άγχος, στην κούραση ή στους έντονους ρυθμούς της καθημερινότητας μπορεί να κρύβουν μία διαταραχή της λειτουργίας του θυρεοειδούς: τον υπερθυρεοειδισμό.

 

Εισαγωγή

Ο υπερθυρεοειδισμός είναι μία συχνή σχετικά ενδοκρινοπάθεια. Δεν είναι αθώα πάθηση καθώς συνοδεύεται από συμπτώματα που μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής του ασθενούς και να προκαλέσουν επιπλοκές από διάφορα όργανα, όπως από την καρδιά, τα οστά, τον μεταβολισμό κλπ.

Σήμερα, υπάρχουν στη φαρέτρα μας αποτελεσματικές μέθοδοι θεραπείας της νόσου. Παρά ταύτα, ο ασθενής μπορεί να ταλαιπωρείται για άλλοτε άλλο χρονικό διάστημα λόγω αδυναμίας αποτελεσματικου ελέγχου της νόσου με την αρχική θεραπευτική αγωγή. Η νόσος μπορεί ανά διαστήματα να υποτροπιάζει, εκθέτοντας τον ασθενή στα ενοχλητικά της συμπτώματα ή και στις επιπλοκές της.

Στο παρόν άρθρο θα αναφερθούμε στον υπερθυρεοειδισμό και θα προσπαθήσουμε να επιμείνουμε ιδιαίτερα στην θεραπευτική του αντιμετώπιση, δίνοντας απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα, όπως:

• Τι ακριβώς είναι ο υπερθυρεοειδισμός;
• Με τι συμπτώματα μπορεί να εκδηλωθεί;
• Τι προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει;
• Πώς διαγιγνώσκεται;
• Πώς αντιμετωπίζεται;
• Τι θέση έχει η θεραπεία με φάρμακα;
• Είναι αποτελεσματική η φαρμακευτική αγωγή;
• Πότε χρειάζεται χειρουργείο;

 

 

Τι είναι ο υπερθυρεοειδισμός;

O θυρεοειδής αδένας είναι ένας μικρός σε μέγεθος αδένας, που βρίσκεται χαμηλά στην πρόσθια επιφάνεια του τραχήλου, που -παρά το μικρό του μέγεθος- έχει μεγάλη σημασίαγια τη σωστή λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Παράγει τις θυρεοειδικές ορμόνες (θυροξίνη [Τ4] και τριιωδοθυρονίνη [Τ3]), που ρυθμίζουν τον κυτταρικό μεταβολισμό, επηρεάζοντας με τον τρόπο αυτό την λειτουργία όλων των οργάνων – οργανικών συστημάτων του οργανισμού.

Ο υπερθυρεοειδισμός χαρακτηρίζεται από αυξημένη λειτουργική δραστηριότητα του θυρεοειδούς, που παράγει θυρεοειδικές ορμόνες σε ποσότητες που υπερβαίνουν – σε άλλοτε άλλο βαθμό – τις ανάγκες του οργανισμού.

Η αυξημένη αυτή παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών επιταχύνει τον κυτταρικό μεταβολισμό, και κατά συνέπεια τη λειτουργία πολλών οργάνων / οργανικών συστημάτων του ανθρωπίνου σώματος. Μπορεί έτσι να εμφανιστούν στη συνέχεια τα χαρακτηριστικά του συμπτώματα ή/και επιπλοκές.

 

Με τι συμπτώματα μπορεί να εκδηλωθεί ο υπερθυρεοειδισμός;

O υπερθυρεοειδισμός μπορεί να συνοδεύεται από κάποια χαρακτηριστικά συμπτώματα, που εντούτοις μπορεί να ποικίλουν από ασθενή σε ασθενή, ανάλογα με την ηλικία του, την βαρύτητα του υπερθυρεοειδισμού και την διάρκεια της ενεργού νόσου.

Στη συνέχεια αναφέρονται κάποια ενδεικτικά συμπτώματα του υπερθυρεοειδισμού:

• Ταχυκαρδία
• Αίσθημα παλμών
• Διέγερση
• Ευερεθιστότητα
• Άγχος
• Μυικός τρόμος (ιδιαίτερα εμφανής στα χέρια)
• Καρδιακές αρρυθμίες
• Απώλεια βάρους παρά το ότι ο ασθενής διατηρεί την όρεξή του και προσλαμβάνει επαρκή ποσότητα τροφής
• Εφιδρώσεις
• Δυσανεξία στη ζέστη
• Μυϊκή αδυναμία
• Αίσθημα κόπωσης
• Αϋπνίες
• Διάρροια
• Διαταραχές της περιόδου (εμμήνου ρύσεως)
• Διόγκωση του θυρεοειδούς (εμφανής οπτικά ή αισθητή ψηλαφητικά στον τράχηλο)

Η κλινική εικόνα μπορεί να είναι περισσότερο ύπουλη σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας. Πράγματι, στους ηλικιωμένους ασθενείς μπορεί να νευρικότητα και η ευερεθιστότητα να μην είναι τόσο εμφανείς, αλλά να παρατηρηθεί κυρίως αίσθημα κόπωσης, καρδιακές αρρυθμίες (τυπικά κολπική μαρμαρυγή) και απώλεια βάρους.

Τα παραπάνω συμπτώματα μπορεί να παρατηρηθούν στον λεγόμενο κλινικό ή συμπτωματικό υπερθυρεοειδισμό, που συνήθως είναι βαρύτερος σε σχέση με τον λεγόμενο υποκλινικό ή ασυμπτωματικό υπερθυρεοειδισμό. Στον υποκλινικό ή ασυμπτωματικό υπερθυρεοειδισμό (όπως υποδηλώνεται και από τον όρο) απουσιάζουν τα συμπτώματα της νόσου και η διάγνωση τίθεται (συχνά τυχαία) με βάση τις τιμές των θυρεοειδικών ορμονών στο αίμα (βλ. παρακάτω).

Τονίζεται ότι η παρουσία κάποιων συμπτωμάτων, όπως η ανεξήγητη ταχυκαρδία ή η κολπική μαρμαρυγή, μπορεί να οφείλεται στον υπερθυρεοειδισμό. Για τον λόγο αυτό, στις περιπτώσεις αυτές είναι απαραίτητος ο εργαστηριακός έλεγχος της λειτουργίας του θυρεοειδούς (βλ. παρακάτω).

 

Ποιες είναι οι βασικές αιτίες του υπερθυρεοειδισμού;

Νόσος Graves (διάχυτη τοξική βρογχοκήλη)

Η νόσος Graves είναι θυρεοειδοπάθεια αυτοάνοσης αιτιολογίας και είναι η συχνότερη αιτία υπερθυροειδισμού. Χαρακτηρίζεται από αυξημένη παραγωγή αυτοαντισωμάτων (γνωστά ως TRAb), τα οποία διεγείρουν τον υποδοχέα της TSH, με αποτέλεσμα στη συνέχεια την διέγερση της λειτουργίας του θυρεοειδούς και την αυξημένη παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών.

Ο θυρεοειδής αδένας στην νόσο Graves μπορεί να παρουσιάζει διάχυτη διόγκωση άλλοτε άλλου βαθμού χωρίς εντούτοις την παρουσία οζωδών αλλοιώσεων. Για τον λόγο αυτό η νόσος Graves είναι γνωστή και σαν διάχυτη τοξική βρογχοκήλη. Σε άλλους ασθενείς με νόσο Graves μπορεί ο θυρεοειδής να έχει φυσιολογικό μέγεθος.

Η νόσος Graves μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να συνοδεύεται από τις λεγόμενες εξωθυρεοειδικές εκδηλώσεις, δηλαδή από εκδηλώσεις από άλλα όργανα εκτός του θυρεοειδούς, όπως για παράδειγμα η θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια (παλαιότερα γνωστή σαν εξόφθαλμος) και το προκνημιαίο οίδημα.

Η θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια στη νόσο Graves μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό των οφθαλμών, διπλωπία, εξόφθαλμο ή και άλλες σοβαρότερες επιπλοκές από τους οφθαλμούς.

 

Τοξική πολυοζώδης βρογχοκήλη

Χαρακτηρίζεαι από αυξημένη λειτουργική δραστηριότητα του θυρεοειδούς (αυξημένη παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών) που παρουσιάζει διόγκωση (βρογχοκήλη) με παρουσία πολλαπλών όζων συνήωθς διάσπαρτων σε αμφότερους τους λοβόύς.

Το μέγεθος της διόγκωσης του θυρεοειδούς μπορεί να ποικίλλει. Σε κάποιες περιπτώσεις μπροεί η διόγκωση αυτή να είναι ελαφρά, σε άλλες όμως περιπτώσεις μπορεί ο θυρεοειδής να αποκτήσει πολύ μεγάλες διαστάσεις («γιγάντια» τοξική πολυοζώδης βρογχοκήλη). Στην τελευταία αυτή περίπτωση μπορεί να υπάρχουν – πέραν των συμπτωμάτων του υπερθυρεοειδισμού – και συμπτώματα λόγω του αυξημένου μεγε΄θους του θυρεοειδούς (όπως δυσκολία στην αναπνοή, δυσκολία στην κατάποση, αίσθημα ξένου σώματος στον τράχηλο, πίεση στον τράχηλο, βραχνάδα, βήχας κλπ.).

Σπανιότερα, όταν ο θυρεοειδής αποκτήσει πολύ μεγάλο μέγεθος, μπορεί να αρχίσει να καταδύεται στο θώρακα, πίσω από το στέρνο και τις κλείδες. Στις περιπτώσεις αυτές πρόκειται για την λεγόμενη καταδυόμενη τοξική πολυοζώδη βρογχοκήλη.

Σε αντίθεση με την νόσο Graves (διάχυτη τοξική βρογχοκήλη), η τοξική πολυοζώδης βρογχοκήλη εμφανίζεται συχνότερα σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας και μπορεί να εξελίσσεται (όσον αφορά το μέγεθος του θυρεοειδούς) σταδιακά.

 

Τοξικό αδένωμα θυρεοειδούς

Το τοξικό αδένωμα είναι ένας όζος θυρεοειδούς που χαρακτηρίζεται από αυξημένη λειτουργική δραστηριότητα (δηλαδή υπερλειτουργεί) παράγοντας αυξημένες ποσότητες θυρεοειδικών ορμονών, προκαλώντας έτσι την εμφάνιση υπερθυρεοειδισμού.

Διαφέρει από την νόσο Graves, όπου η αυξημένη παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών γίνεται από ολόκληρο τον θυρεοειδή (διάχυτα, από όλο το θυρεοειδικό ιστό [παρέγχυμα]), χωρίς να υπάρχει εμφανής όζος.

Διαφέρει ακόμη και από την τοξική πολυοζώδη βρογχοκήλη καθώς τυπικά το τοξικό αδένωμα εμφανίζεται υπό τη μορφή μονήρους (ενός) όζου θυρεοειδούς.

Το τοξικό αδένωμα είναι σπανιότερη αιτία υπερθυρεοειδισμού σε σχέση με την διάχυτη τοξική βρογχοκήλη (νόσο Graves) και την τοξική πολυοζώδη βρογχοκήλη.

 

Θυρεοειδίτιδες

Ο όρος «θυρεοειδίτιδα» είναι ένας γενικός όρος που περιγράφει την φλεγμονή του θυεροειδούς γενικά. Υπάρχουν διάφορες ιδιαίτερες μορφές θυρεοειδίτιδας, που διαφέρουν σημαντικά όσον αφορά την αιτιοπαθογένεια, τα συμπτώματα και την αντιμετώπιση. Σε κάποιες περιπτώσεις, η εξέλιξη μιας θυρεοειδίτιδας μπορεί να γίνει σε φάσεις, ανάλογα με το στάδιο της φλεγμονής.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να παρατηρηθεί – σε κάποια φάση της φλεγμονής – απελευθέρωση από τον θυρεοειδή αυξημένων ποσοτήτων ήδη αποθηκευμένων θυρεοειδικών ορμονών, με αποτέλεσμα την εμφάνιση υπερθυρεοειδισμού.

Ο υπερθυρεοειδισμός στις θυρεοειδίτιδες – αν παρατηρηθεί – είναι συνήθως παροδικός. Όπως αναφέρθηκε, δεν οφείλεται σε αυξημένη παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών από τον θυρεοειδή, αλλά σε αποδέσμευση ήδη αποθηκευμένων στον θυρεοειδή ορμονών. Για τον λόγο αυτό η θεραπευτική τακτική διαφοροποιείται σε σχέση με τον κλασικό υπερθυρεοειδισμό. Συχνά δεν έχει καν θέση η χορήγηση αντιθυρεοειδικών φαρμάκων (βλ. παρακάτω).

 

Άλλες αιτίες υπερθυρεοειδισμού (θυρεοτοξίκωση)

• Χορήγηση θυροξίνης σε μεγάλες δόσεις
• Έκθεση σε μεγάλες ποσότητες ιωδίου
• Παρενέργεια κάποιων φαρμάκων κλπ.

 

Πώς γίνεται η διάγνωση του υπερθυρεοειδισμού;

Η διάγνωση του υπερθυρεοειδισμού γίνεται ακολουθώντας την κλασική αλληλουχία εξέτασης του ασθενούς (κλινική εξέταση, εργαστηριακός έλεγχος, απεικονιστικές εξετάσεις).

Κλινική εξέταση

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην παρουσία τυχόν συμπτωμάτων ενδεικτικών υπερθυρεοειδισμού (βλ. παραπάνω). Η αξιολόγηση των συμπτωμάτων θα πρέπει να είναι προσεκτική στους ηλικιωμένους ασθενείς. Συχνά η πρώτη υποψία υπερθυρεοειδισμού μπορεί να δημιουργηθεί από εξωθυρεοειδικές εκδηλώσεις (π.χ. καρδιακές αρρυθμίες όπως μαρμαρυγή, οφθαλμοπάθεια – εξόφθαλμος κλπ.).

Η επισκόπηση και η ψηλάφηση του τραχήλου μπορεί να αποκαλύψουν διόγκωση του θυρεοειδούς (βρογχοκήλη).

 

Εργαστηριακές εξετάσεις

Έχουν ιδιαίτερη σημασία, γιατί – με βάση τα αποτελέσματα των εξετάσεων αυτών – τεκμηριώνεται ή αποκλείεται η διάγνωση του υπερθυρεοειδισμού.

Βασικές εξετάσεις αίματος είναι:

• Θυρεοειδοτρόπος ορμόνη (TSH) – συνήθως κυμαίνεται σε χαμηλά ή ακόμη (σπανιότερα) και σε μη ανιχνεύσιμα επίπεδα.
• FT4 (ελεύθερη Τ4) – τυπικά αυξημένη.
• FT3 (ελεύθερη Τ3) – τυπικά αυξημένη, ενίοτε και όταν η FT4 παραμένει εντός φυσιολογικών ορίων.
• TRAb – αυτοαντίσωμα, ιδιαίτερα χρήσιμο για την διάγνωση της νόσου Graves.

 

Απεικονιστικός έλεγχος

Υπερηχογράφημα θυρεοειδούς

Αποτελεί την βασική μέθοδο για τον απεικονιστικό έλεγχο του θυρεοειοδύς. Δίνει σημαντικές πληροφορίες όσον αφορά:

• Tο μέγεθος του θυρεοειδούς
• Tην παρουσία ή μη όζων
• Τον αριθμό των όζων (μονήρης όζος άρα πιθανό τοξικό αδένωμα ή πολλαπλοί όπως στην τοξική πολυοζώδη βρογχοκήλη)
• Την θέση των όζων
• Τους ηχομορφολογικούς χαρακτήρες των όζων (προσοχή αν υπάρχουν στους όζους υπερηχογραφικά ευρήματα ύποπτα για παρουσία καρκίνου θυρεοειδούς)
• Την αγγείωση του θυρεοειδούς (τυπικά αυξημένη στην τοξική βρογχοκήλη)
• Την τυχόν κατάδυση του θυρεοειδούς στο θώρακα (καταδυόμενη τοξική βρογχοκήλη)
• Τους λεμφαδένες του τραχήλου (προσοχή αν απεικονιστούν ύποπτοι ή παθολογικοί τραχηλικοί λεμφαδένες, για να μην διαφύγει της προσοχής τυχόν καρκίνος θυρεοειδούς)

 

Σπινθηρογράφημα θυρεοειδούς

Η χρήση του σπινθηρογραφήματος θυρεοειδούς έχει περιοριστεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, καθώς έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από το υπερηχογράφημα θυρεοειδούς.

Σήμερα εντούτοις παραμένει μία σημαντική ένδειξή του – ο μονήρης όζος θυρεοειδούς που συνδυάζεται με υπερθυρεοειδισμό.

Αν λοιπόν σε έναν ασθενή με υπερθυρεοειδισμό (διάγνωση με βάση την μειωμένη τιμή της TSH στο αίμα του ασθενούς) παρατηρηθεί μονήρης όζος στο υπερηχογράφημα, τότε το επόμενο βήμα είναι το σπινθηρογράφημα θυρεοειδούς.

Αν παρατηρηθεί αυξημένη πρόσληψη του ραδιοφαρμάκου εκλεκτικά από τον όζο του θυρεοειδούς, συνήθως με μειωμένη (κατεσταλμένη) πρόσληψη του από το υπόλοιπο θυρεοειδικό παρέγχυμα, τότε τίθεται η διάγνωση του τοξικού αδενώματος (βλ. παραπάνω).

Παλαιότερα, το σπινθηρογραφικό αυτό εύρημα περιγράφονταν σαν «εικόνα Ιαπωνικής σημαίας» λόγω του ζωηρού ερυθρού στίγματος που έδινε στο σπινθηρογράφημα το τοξικό αδένωμα.

Επομένως, η χρήση του σπινθηρογραφήματος θυρεοειδούς δεν έχει θέση σε όλους τους ασθενείς με υπερθυρεοειδισμό.

Η χρήση του επίσης απαγορεύεται στην διάρκεια της εγκυμοσύνης, καθώς η ακτινοβολία που εκπέμπεται από το ραδιοϊσότοπο Tc99m Pertechnetate έχει βλαπτική δράση στο έμβρυο.

 

Άλλες απεικονιστικές εξετάσεις (αξονική – μαγνητική τομογραφία)

Έχουν θέση σε κάποιες ιδιαίτερες περιπτώσεις και κυρίως όταν υπάρχει πολύ μεγάλου βαθμού αύξηση των διαστάσεων του θυρεοειδους, προκειμένου να ελεγχθούν τα εξής:

• Ακριβείς διαστάσεις του θυρεοειδούς (η μέτρηση αυτών στο υπερηχογράφημα μπορεί να είναι δύσκολη σε γιγάντιες και ιδιαίτερα καταδυόμενες τοξικές βρογχοκήλες)
• Τυχόν σημαντική παρεκτόπιση ή στένωση της τραχείας (έχει σημασία για τον αναισθησιολόγο, για την διασωλήνωση της τραχείας)
• Βαθμός κατάδυσης του θυρεοειδούς στο θώρακα – πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική πληροφορία για τον χειρουργό. Η ακριβής μέτρηση του βαθμού κατάδυσης – ιδιαίτερα όταν η κατάδυση είναι σηαμτνική – δεν είναι πάντα εφικτή με το υπερηχογράφημα. Ο χειρουργός θα πρέπει να γνωρίζει εκ των προτέρων τον βαθμό κατάδυσης καθώς – εξαιρετικά σπάνια – μπορεί να απαιτηθεί στερνοτομή για την αφαίρεση μιας γιγάντιας βαθιά καταδυόμενης τοξικής βρογχοκήλης.

 

Είναι επικίνδυνος ο υπερθυρεοειδισμός;

Ο υπερθυρεοειδισμός δεν είναι μία ακίνδυνη πάθηση καθώς – ιδιαίτερα αν παραμείνει χωρίς τη σωστή θεραπευτική αντιμετώπιση – μπορεί να συνοδεύεται από δυνητικά σοβαρές επιπλοκές, όπως ενδεικτικά:

• Από το καρδιαγγειακό σύστημα, όπως αρρυθμίες (συνηθέστατα κολπική μαρμαρυγή), καρδιακή ανεπάρκεια κλπ.
• Από τα οστά, όπως απώλεια οστικής μάζας (οστεοπενία, οστεοπόρωση, αυξημένος κίνδυνος κατάγματος).
• Από το μυικό σύστημα, όπως μυική αδυναμία, καταβολή δυνάμεων, απώλεια μυικής μάζας κλπ.
• Θυρεοτοξική κρίση. Πρόκειται για μία σπάνια αλλά εξαιρετικά σοβαρή επείγουσα παθοογική κατάσταση, που μπορεί να εμφανιστεί σε ασθενείς με βαρύ και αρρύθμιστο υπερθυρεοειδισμό μετά από έκθεσή τους σε stress οποιασδήποτε αιτιολογίας (π.χ. ατύχημα, επείγουσα επέμβαση, βαριά φλεγμονή κλπ.). Χρειάζεται άμεση (επείγουσα) αντιμετώπιση.

Είναι επομένως προφανές ότι ο υπερθυρεοειδισμός δεν είναι απλά και μόνο μία διαταραχή των θυρεοειδικών ορμονών. Μπορεί να επηρεάσει σε άλλοτε άλλο βαθμό διάφορα ζωτικά όργανα του ανθρωπίνου σώματος, ενίοτε με μη αναστρέψιμο τρόπο, απομειώνοντας την ποιότητα ζωής των ασθενών.

 

Πώς αντιμετωπίζεται ο υπερθυρεοειδισμός;

Η θεραπεία εξατομικεύεται στον κάθε ασθενή, ανάλογα με τα ιδιαίτερα ευρήματα του προσεκτικού κλινικού, εργαστηριακού και απεικονιστικού ελέγχου.

Οι βασικές μέθοδοι θεραπείας είναι:

• Φαρμακευτική αγωγή (αντιθυρεοειδικά φάρμακα)
• Ραδιενεργό ιώδιο
• Χειρουργική επέμβαση (θυρεοειδεκτομή)

 

Αντιθυρεοειδικά φάρμακα (φαρμακευτική αγωγή)

Τα αντιθυρεοειδικά φάρμακα, όπως η μεθιμαζόλη και η καρβιμαζόλη, δρουν μειώνοντας τη σύνθεση θυρεοειδικών ορμονών.

Στην διάχυτη τοξική βρογχοκήλη (νόσο Graves)  τα αντιθυρεοειδικά φάρμακα συχνά επιτυγχάνουν ύφεση (έλεγχο) της νόσου. Εντούτοις, η υποτροπή του υπερθυρεοειδισμού δεν είναι σπάνια μετά από ένα χρονικό διάστημα ύφεσης ή μετά την διακοπή των φαρμάκων.

Στη διάρκεια της θεραπείας με αντιθυρεοειδικά φάρμακα χρειάζεται προσεκτική ρύθμιση της δοσολογίας και παρακολούθηση του ασθενούς για τυχόν εμφάνιση επιπλοκών, κάποιες από τις οποίες μπορεί να είναι σοβαρές, όπως η ακοκκιοκυτταραιμία και η ηπατική βλάβη. Ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η βαριά ακοκκιοκυτταραιμία και για το λόγο αυτό εφιστάται η προσοχή των ασθενών να επικοινωνήσουν άμεσα με τον γιατρό τους αν εμφανίσουν έντονο πονόλαιμο ή πυρετό κατά τη διάρκεια της θεραπείας με αντιθυρεοειδικά φάρμακα.

Σε ασθενείς με ταχυκαρδία συχνά απαιτείται η χορήγηση – μαζί με τα αντιθυρεοειδικά φάρμακα – και β αποκλειστών (π.χ. Inderal) για την μείωση της καρδιακής συχνότητας.

 

Θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο

Το ραδιενεργό ιώδιο προσλαμβάνεται εκλεκτικά από τον θυρεοειδή αδένα (θυρεοειδικό παρέγχυμα) το οποίο στη συνέχεια καταστρέφει με την ραδιενέργεια που εκπέμπει.

Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε κάποιους προσεκτικά επιλεγμένους ασθενείς.

Η χρήση του αντενδείκνυται στην διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του θηλασμού, λόγω της βλαπτικής δράσης της ακτινοβολίας στο έμβρυο ή στο νεογνό.

Αντενδείκνυται επίσης σε ασθενείς με νόσο Graves και θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια καθώς είναι πολύ πιθανό να παρατηρηθεί άμεσα μετά την χορήγησή του σημαντική επιδείνωση της οφθαλμοπάθειας.

Δεν συνιστάται επίσης σε ασθενείς με πολυοζώδη τοξική βρογχοκήλη ή σε ασθεενίς με διάχυτη τοξική βρογχοκη΄λη και σημαντικού βαθμού διόγκωση του θυρεοειδούς.

Μετά τη θεραπεία συχνά εμφανίζεται υποθυρεοειδισμός, που απαιτεί χορήγηση θυροξίνης από το στόμα.

 

Χειρουργική επέμβαση – θυρεοειδεκτομή και σε τί έκταση;

Η χειρουργική επέμβαση προσφέρει άμεση και οριστική λύση στο πρόβλημα του ασθενούς, με μία σύντομη νοσηλεία (μιας ημέρας). Αυτό είναι και το βασικό πλεονέκτημα της θεραπετικής αυτής μεθόδου.

Θα πρέπει να γίνεται ολική θυρεοειδεκτομή (με συναφαίρεση του πυραμοειδούς λοβού, αν υπάρχει). Κάθε μιρκότερης έκτασης θυρεοειδεκτομή συνοδεύεται από αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης υποτροπής του υπερθυρεοειδισμού.

Ειδικά στο τοξικό αδένωμα είανι αποδεκτή η λοβεκτομή (ημιθυρεοειδεκτομή), στην οποία αφαιρείται μόνο ο λοβός στον οποίο εντοπίζεται το τοξικό αδένωμα, με μία βασική προϋπόθεση – την απουσία βλάβης (π.χ. όζου) στον άλλον λοβό.

Τονίζεται ότι η επιλογή της κατάλληλης χειρουργικής επέμβασης έχει μεγάλη σημασία, καθώς στόχος της επέμβασης δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση του υπερθυρεοειδισμού αλλά και η αποφυγή τυχόν μελλοντικής υποτροπής της νόσου για την αντιμετώπιση της οποίας θα χρειαστεί νέα θεραπευτική παρέμβασή ή επανεπέμβαση.

 

 

Πότε χρειάζεται χειρουργείο στον υπερθυρεοειδισμό;

Η χειρουργική επέμβαση (θυρεοειδεκτομή) ενδείκντυαι στις εξής περιπτώσεις:

• Πολλαπλές υποτροπές του υπερθυρεοειδισμού (π.χ. στη νόσο Graves, μετά από προσπάθεια ελέγχου με αντιθυρεοειδικά φάρμακα)
• Εμφάνιση επιπλοκών στα αντιθυρεοειδικά φάρμακα (π.χ. ηπατική βλάβη, ακοκκιοκυτταραιμία)
• Μεγάλου βαθμού διόγκωση του θυρεοειδούς
• Παρουσία συμτπωμάτων λόγω μεγάλης βρογχοκήλης (δυσκολία στην αναπνοή, δυσκολία στην κατάποση, βήχας, αίσθημα πίεσης ή βάρους ή ξένου σώματος στον τράχηλο κλπ).
• Υποψία καρκίνου θυρεοειδούς (με βάση τα ευρήματα του υπερηχογρα΄φηματος)
• Οφθαλμοπάθεια Graves
• Ταυτόχρονη πάθηση παραθυρεοειδών (π.χ. αδένωμα παραθυρεοειδούς) – στις περιπτώσεις αυτές θα πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο ταυτόχρονης αντιμετώπισης των δύο παθήσεων (θυρεοειδεκτομή με παραθυρεοειδεκτομή)
• Επιθυμία ή ανάγκη άμεσης και οριστικής αντιεμτώπισης του υπερθυρεοειδισμού (π.χ. σε γυναίκες που επιθυμούν εγκυμοσύνη)

Υπογραμμίζεται ότι η επιλογή όσον αφορά την θεραπευτική αντιμετώπιση εξατομικεύεται με βάση τα ιδιαίτερα δεδομένα και τις επιθυμίες του κάθε συγκεκριμένου ασθενούς και μετά από προσεκτική και λεπτομερή ενημέρωσή του.

 

Χρειάζεται ειδική προετοιμασία πριν από τη θυρεοειδεκτομή;

Η όσο το δυνατόν καλύτερη ρύθμιση της θυρεοειδικής λειτουργίας με την βοήθεια των αντιθυρεοειδκών φαρμάκων είναι ιδαιίτερα επιθυμητή ώστε ο ασθενής να ανεχθεί με την μέγιστη δυαντή ασφάλεια την γενική αναισθησία και την επέμβαση.

Αλλά ακόμη και αν δεν είναι εφικτή η αποκατάταση των επιπέδων των θυρεοειδικών ορμονών μέσα στα φυσιολογικά επίπεδα, είναι σημαντικό να γίνει προσπάθεια να πλησιάσουν όσο το δυνατόν περισσότερο οι ορμόνες αυτές στα φυσιολογικά επίπεδα.

Η είσοδος ενός ασθενούς με βαρύ και αρρύθμιστο υπερθυρεοειδισμό τον εκθέτει στον κίνδυνο εμφ΄ναισης θυρεοτοξικής κρίσης.

Στη νόσο Graves χρήσιμη είναι η χορήγηση διαλύματος στοιχειακού ιωδίου (Lugol) για λίγες ημέρες πριν την επέμβαση καθώς διευκολύνει τεχνικά το χειρουργείο.

Συνιστάται επίσης η χορήγηση προεγχειρητικά βιταμίνης D για λίγες ημέρες.

Σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις όπου δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί έστω και μερικός έλεγχος του υπερθυρεοειδισμού, η επέμβαση μπορεί να γίνει λαμβάνοντας τα απαραίτητα μέτρα προετοιμασίας σε συνεργασία του χειρουργού με τον αναισθησιολόγο.

 

Είναι επικίνδυνο το χειρουργείο για υπερθυρεοειδισμό;

H θυρεοειδεκτομή είναι μία επέμβαση που μπορεί σήμερα να γίνει με μεγάλη ασφάλεια στα χέρια ενός έμπειρου και εξειδικευμένου χειρουργού θυρεοειδούς.

Παρά ταύτα, όπως σε κάθε χειρουργική επέμβαση, υπάρχει ένα μικρό ποσοστό ασθενών στους οποίους μπορεί να εμφανιστούν κάποιες επιπλοκές, όπως:

• Διαταραχή της φωνητικής λειτουργίας, λόγω βλάβης του παλίνδρομου λαρυγγικού νεύρου. Είναι συνηθέστατα παροδική και η φωνητική λειτουργία αποκαθίσταται σταδιακά. Μόνιμη βλάβη της φωνητικής λειτουργίας είναι εξαιρετικά σπάνια.
• Βλάβη παραθυρεοειδών, με διαταραχές του ασβεστίου στο αίμα. Και στην περίπτωση αυτή παρατηρείται σταδιακή βελτίωση των επιπέδων ασβεστίου ορού. Η μόνιμη βλάβη των παραθυρεοειδών είναι εξαιρετικά σπάνια.
• Αιμορραγία (σπάνια)
• Επιπλοκές λόγω αρρύθμιστου υπερθυρεοειδισμού (θυρεοτοξική κρίση) (σπάνιες) κλπ.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι η επέμβαση στον υπερθυρεοειδισμό και ιδιαίτερα στη διάχυτη τοξική βρογχοκήλη (νόσο Graves) είναι τεχνικά δυσκολότερη από ό,τι σε άλλες παθήσεις του θυρεοειδούς και αυτό γιατί ο θυρεοειδής έχει αυξημένη αγγείωση (προδιαθέτει σε αιμορραγία στην διάρκεια της επέμβασης), συχνά εύθρυπτη υφή (καθιστώντας δυσχερείς τους χειρουργικούς χειρισμούς) και μπορεί να μην αποκολλάται εύκολα από την τραχεία (θυρεοειδίτιδα αυτοάνοσης αιτιολογίας).

Για το λόγο αυτό έχει μεγάλη σημασία η εμπειρία και η εξειδίκευση του χειρουργού στις επεμβάσεις θυρεοειδούς (χειρουργική θυρεοειδούς).

 

Τι γίνεται μετά την θυρεοειδεκτομή;

Μετά την θυρεοειδεκτομή προφανώς διακόπτεται η παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών από τον θυρεοειδή και παύει πλέον να υπάρχει ο υπερθυρεοειδισμός. Άρα διακόπτεται η χορήγηση αντιθυρεοειδικών φαρμάκων. Η λειτουργία του θυρεοειδούς υποκαθίσταται με την χορήγηση θυροξίνης από το στόμα (θεραπεία υποκατάστασης). Η δόση της θυροξίνης εξατομικεύεται στον κάθε ασθενή με στόχο την επίτευξη ευθυρεοειδισμού (δηλαδή φυσιολογικών επιπέδων θυρεοειδικών ορμονών στο αίμα).

Σε περίπτωση που γίνει λοβεκτομή (ημιθυρεοειδεκτομή, αφαίρεση δηλαδή του πάσχοντος λοβού και διατήρηση του εναπομένοντα λοβού, όπως για παράδειγμα στο τοξικό αδένωμα) υπάρχει μία πιθανότητα γύρω στο 50 % ο λοβός που έχει διατηρηθεί να επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών του οργανισμού σε θυρεοειδικές ορμόνες. Σε αυτή την περίπτωση δεν χρειάζεται χορήγηση θυροξίνης από το στόμα μετεγχειρητικά.

Η επιτυχής αντιμετώπιση του υπερθυρεοειδισμού συμβάλλει σημαντικά στην βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών, καθώς τα συμπτώματα του υπερθυρεοειδισμού μπορεί να είναι ιδιαίτερα προβληματικά.

 

Έξι συχνές ερωτήσεις και απαντήσεις για τον υπερθυρεοειδισμό

Τι γίνεται αν διαγνωστεί υπερθυρεοειδισμός στην εγκυμοσύνη;

H προσεκτική ρύθμιση του υπερθυρεοειδισμού στην εγκυμοσύνη έχει σημασία καθώς ο αρρύθμιστος υπερθυρεοειδισμός μπορεί να εκθέσει σε κίνδυνο τόσο την μητέρα όσο και το έμβρυο.

Η αγωγή καθορίζεται από τον θεράποντα ενδοκρινολόγο και προσαρμόζεται ανάλογα με το στάδιο της κύησης και την βαρύτητα του υπερθυρεοειδισμού.

Χειρουργική επέμβαση (θυρεοειδεκτομή) μπορεί να γίνει στο δεύτερο τρίμηνο της κύησης ή αλλιώς μετά τον τοκετό.

Το ραδιενεργό ιώδιο αντενδείκνυται απόλυτα κατά την εγκυμοσύνη λόγω της βλαπτικής δράσης της ακτινοβολίας που εκπέμπεται στο έμβρυο.

 

Τι είναι ο υποκλινικός υπερθυρεοειδισμός;

Στον υποκλινικό υπερθυρεοειδισμό η TSH βρίσκεται κάτω από τα φυσιολογικά όρια, ενώ οι FT4 και FT3 παραμένουν φυσιολογικές. Ο υποκλινικός υπερθυρεοειδισμός είναι ασυμπτωματικός, δεν συνοδεύεται δηλαδή από συμπτώματα, παρά ταύτα είναι πιθανή η σταδιακή εμφάνιση κάποιων επιπλοκών, όπως από την καρδιά (π.χ. κολπική μαρμαρυγή) και από τα οστά.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξατομικεύεται στον κάθε ασθενή ανάλογα με την ηλικία του, τον βαθμό καταστολής της TSH (το πόσο χαμηλά κυμαίνεται η TSH στο αίμα) και την πιθανή εμφάνιση επιπλοκών.

 

Μπορεί ο υπερθυρεοειδισμός να θεραπευτεί οριστικά;

Βεβαίως ναι. Η χειρουργική επέμβαση προσφέρει άμεση και οριστική λύση του προβλήματος του ασθενούς με σύντομη νοσηλεία (μιας ημέρας). Το ραδιενεργό ιώδιο είναι μία εναλλακτική επιλογή, με αρκετούς εντούτοις περιορισμούς. Σε κάποιους ασθενείς με νόσο Graves η αγωγή με αντιθυρεοειδικά φάρμακα μπορεί να επιτύχει μακροχρόνια ύφεση του υπερθυρεοειδισμού.

 

Μπορεί ο υπερθυρεοειδισμός να προκαλέσει προβλήματα στην καρδιά;

Βεβαίως ναι. Το καρδιαγγειακό σύστημα προσβάλλεται συχνά στον υπερθυρεοειδισμό, καθώς μπορεί να εμφανιστεί ταχυκαρδία, κολπική μαρμαρυγή και, σε σοβαρές περιπτώσεις, καρδιακή ανεπάρκεια.

 

Έχει σχέση η νόσος Graves με τον καρκίνο θυρεοειδούς;

Πρόκειται για δύο διαφορετικές παθήσεις. Η νόσος Graves είναι καλοήθης νόσος αυτοάνοσης αιτιολογίας. Παρά ταύτα, αν υπάρχει κάποιος όζος έστω και μικρός θα πρέπει να αξιολογείται σωστά για να μην διαφύγει της προσοχής ένας δυνητικά ιάσιμος καρκίνος.

 

Μπορεί ο υπερθυρεοειδισμός να υποτροπιάσει («επανεμφανιστεί») μετά τη θεραπεία;

Η υποτροπή του υπερθυρεοειδισμού είναι μία όχι σπάνια πιθανότητα, ιδιαίτερα στους ασθενείς με νόσο Graves, που λαμβάνουν θεραπεία με αντιθυρεοειδικά φάρμακα.

Εφόσον έχει γίνει πραγματικά ολική θυρεοειδεκτομή (δηλαδή χωρίς παραμονή θυρεοειδικού υπολείμματος) η πιθανότητα υποτροπής του υπερθυρεοειδισμού είναι εξαιρετικά μικρή (πρακτικά μηδενική).

 

Συμπέρασμα

Ο υπερθυρεοειδισμός είναι μία όχι σπάνια πάθηση που μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ζωή των ασθενών, επηρεάζοντας την ποιότητα της ζωής τους.

Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή αντιμετώπισή του μπορεί να απαλλάξουν οριστικά τον ασθενή από τα συχνά έντονα συμπτώματά του.

Υπάρχουν σήμερα διαθέσιμες τρεις βασικές θεραπευτικές επιλογές: η θεραπεία με αντιθυρεοειδικά φάρμακα, η χειρουργική επέμβαση και το ραδιενεργό ιώδιο.

Η αρχική αντιμετώπιση είναι η φαρμακευτική. Αν υπάρξουν προβλήματα, το επόμενο βήμα είναι η οριστική αντιμετώπιση του υπερθυρεοειδισμού.

Η χειρουργική επέμβαση προσφέρει άμεση και οριστική λύση του προβλήματος με μία πολύ σύντομη νοσηλεία του ασθενούς (μία ημέρα). Το ραδιενεργό ιώδιο είναι μία εναλλακτική επιλογή, με κάποιους εντούτοις σημαντικούς περιορισμούς.

Η επιτυχής αντιμετώπιση του υπερθυρεοειδισμού δεν περιορίζεται στην αποκατάσταση των θυρεοειδικών ορμονών. Στόχος είναι η ασφαλής, αποτελεσματική και μακροχρόνια προστασία της υγείας του ασθενούς.

 

ΜΑΘΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη χειρουργική του θυρεοειδούς και των παραθυρεοειδών, μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του εξειδικευμένου Χειρουργού Θυρεοειδούς και Παραθυρεοειδών Γεώργιου Σακοράφα, με αναλυτική ενημέρωση για τις παθήσεις, τη διάγνωση και τη σύγχρονη χειρουργική αντιμετώπισή τους.

 

ΘΑ ΜΑΣ ΒΡΕΙΤΕ

ΕΥΓΕΝΙΔΕΙΟ-Παπαδιαμαντοπούλου 20 (Ιλίσια)

ΙΑΤΡΙΚΟ ΨΥΧΙΚΟΥ – Άντερσεν 5 (Νέο Ψυχικό)

ΜΗΤΕΡΑ- Ερυθρού Σταυρού 5 (Μαρούσι)

ΤΗΛ. 2107487318 & 6977068223

email: georgesakorafas@yahoo.com