Καρκίνος Θυρεοειδούς και Υποτροπή: Πού Εμφανίζεται, Πώς Εντοπίζεται και Πώς Αντιμετωπίζεται;

Καρκίνος θυρεοειδούς και υποτροπή

Εισαγωγή

Ο καρκίνος θυρεοειδούς (αναφερόμαστε στον διαφοροποιημένο [θηλώδη και θυλακιώδη]) είναι μία από τις «πιο καλές» μορφές καρκίνου καθώς έχει «καλοήθη» βιολογική συμπεριφορά, πολύ αργή εξέλιξη, πολύ υψηλά ποσοστά ίασης και καλή ανταπόκριση στη θεραπεία.

Παρά ταύτα, ακόμη και σε αυτή τη μορφή καρκίνου θυρεοειδούς, η εμφάνισης υποτροπής (επανεμφάνισης) του καρκίνου είναι μία υπαρκτή πιθανότητα. Είναι επομένως λογικά κάποια ερωτήματα που συχνά διατυπώνουν οι ασθενείς μετά το χειρουργείο:

• «Μπορεί ο καρκίνος να ξαναεμφανιστεί;»
• «Που εμφανίζεται;»
• «Πώς εντοπίζεται;»
• «Πώς αντιμετωπίζεται;»

 

Πόσο συχνή είναι η υποτροπή του καρκίνου θυρεοειδούς;

Η υποτροπή του καρκίνου θυρεοειδούς είναι πιθανή, αλλά ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλους τους ασθενείς, αλλά εξαρτάται από έναν συνδυασμό παραγόντων, όπως:

• Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καρκίνου
• Στάδιο (έκταση) του καρκίνου και ιδιαίτερα παρουσία μεταστάσεων είτε στους λεμφαδένες του τραχήλου είτε σε μακρινά όργανα
• Εξέλιξη του καρκίνου όπως φαίνεται στην περιοδική παρακολούθηση (δυναμική αξιολόγηση)
• Ανταπόκριση στην θεραπεία

Σύμφωνα με τις τελευταίες οδηγίες της ATA (American Thyroid Association, 2025), ανάλογα με τον κίνδυνο υποτροπής, οι καρκίνοι θυρεοειδούς διακρίνονται στις εξής τέσσερις ομάδες κινδύνου:

 

Χαμηλού κινδύνου

Πιθανότητα υποτροπής < 10 %

 

Χαμηλού – ενδιάμεσου κινδύνου

Πιθανότητα υποτροπής 10 – 15 %

 

Ενδιάμεσου – υψηλού κινδύνου

Πιθανότητα υποτροπής 16 – 30 %

 

Υψηλού κινδύνου

Πιθανότητα υποτροπής > 30 %

 

Προς αποφυγή παρανοήσεων, τονίζεται ότι τα ποσοστά αυτά αντιστοιχούν στην εκτίμηση του κινδύνου κατά την αρχική ταξινόμηση του ασθενούς στις ομάδες κινδύνου, βάσει των δεδομένων του προεγχειρητικού ελέγχου, των ευρημάτων στο χειρουργείο και της ιστολογικής.

Δεν αντιστοιχούν στα ποσοστά που τελικά θα υποτροπιάσουν, τα οποία διαμορφώνονται μεταβαλλόμενα πιθανόν στη διάρκεια της περιοδικής παρακολούθησης του ασθενούς, οπότε αναδιαμορφώνεται ο κίνδυνος υποτροπής (δυναμική αξιολόγηση, dynamic risk stratification).

 

Τι σημαίνει υποτροπή του καρκίνου θυρεοειδούς;

Με τον όρο «υποτροπή του καρκίνου» αναφερόμαστε στην επανεμφάνιση της νόσου μετά το χειρουργείο μετά από ένα χρονικό διάστημα στη διάρκεια του οποίου ο ασθενής ήταν ελεύθερος νόσου (disease-free).

H υποτροπή του καρκίνου θυρεοειδούς δεν θα πρέπει να συγχέεται με την υπολειμματική νόσο. Ο όρος αυτός περιγράφει την παραμονή καρκίνου μετά το χειρουργείο. Αυτό μπορεί να οφείλεται:

• Στην αδυναμία πλήρους εκτομής του καρκίνου για διάφορους λόγους (π.χ. εκτεταμένη διήθηση παρακειμένων ιστών, ιδιαίτερα ζωτικής σημασίας)
• Στην απειρία του χειρουργού (συχνότερο αίτιο)

Η παρουσία ένδειξης ενεργού νόσου (βιοχημική ή ανατομική) μέσα στις πρώτες 90 μέρες από το χειρουργείο χαρακτηρίζεται σαν υπολειμματική νόσος. Στο διάστημα αυτό ο ασθενής δεν είναι ελεύθερος νόσου (όπως αυτό φαίνεται από τα επίπεδα θυρεοσφαιρίνης και τα απεικονιστικά ευρήματα). Για να μιλήσει κανείς για  υποτροπή θα πρέπει ο ασθενής να έχει παρουσιάσει προηγουμένως εξαιρετική ανταπόκριση στη θεραπεία και να είναι ελεύθερος νόσου, χωρίς καμία ένδειξη καρκίνου (βιοχημική ή απεικονιστική) και στη συνέχεια να εμφανιστούν και πάλι ενδείξεις παρουσίας νόσου (καρκίνος).

Η διάκριση υπολειμματικής νόσου και υποτροπής έχει σημασία τόσο για την αξιολόγηση της πορείας της νόσου όσο και για τον σχεδιασμό της περαιτέρω αντιμετώπισης.

 

Πού μπορεί να εμφανιστεί η υποτροπή;

Πιθανές θέσεις υποτροπής διαφοροποιημένου καρκίνου θυρεοειδούς είναι:

Τράχηλος

Κοίτη θυρεοειδούς

Με τον όρο αυτόν περιγράφεται η θέση στην οποία βρίσκονταν πριν την αφαίρεσή του ο θυρεοειδής αδένας

 

Λεμφαδένες τραχήλου

Κεντρικοί (εκατέρωθεν ή έμπροσθεν της τραχείας)

Πλάγιοι (κατά μήκος των μεγάλων αγγείων)

 

Μακρινά όργανα

Πολύ πιο σπάνια, μπορεί να εμφανιστούν μεταστάσεις και σε μακρινά όργανα (πνεύμονες, οστά, ήπαρ, εγκέφαλος). Το ενδεχόμενο αυτό είναι πιθανότερο σε ασθενείς με προχωρημένη νόσο όταν τέθηκε η διάγνωση ή όταν υπάρχει καρκίνος με επιθετική βιολογική συμπεριφορά.

 

Πώς ανακαλύπτεται μια υποτροπή;

Η υποτροπή συνηθέστατα ανακαλύπτεται με τον περιοδικό έλεγχο του ασθενούς (περιοδική παρακολούθηση, follow-up). Στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν υπάρχουν συμπτώματα και η διάγνωση τίθεται βάσει των ευρημάτων του περιοδικού ελέγχου. Σπανιότερα μπορεί να υπάρχουν συμπτώματα λόγω των μεταστατικών εστιών (π.χ. πόνος στα οστά σε οστικές μεταστάσεις).

Η έγκαιρη διάγνωση της υποτροπής είναι και ο στόχος της περιοδικής παρακολούθησής του ασθενούς. Με τον τρόπο αυτό η υποτροπή μπορεί να διαγνωστεί σε ένα αρχικό στάδιο, έτσι ώστε να αντιμετωπιστεί έγκαιρα και χωρίς καθυστέρηση, επιτυγχάνοντας το βέλτιστο θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Η περιοδική παρακολούθηση περιλαμβάνει:

• Υπερηχογράφημα
• Μέτρηση θυρεοσφαιρίνης και αντισωμάτων έναντι της θυρεοσφαιρίνης
• Μέτρηση της TSH
• Άλλες απεικονιστικές εξετάσεις (αξονική ή μαγνητική τομογραφία, σπινθηρογράφημα, PET – CT scan) – δεν είναι εξετάσεις ρουτίνας, γίνονται όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις.

Η περιοδική παρακολούθηση εξατομικεύεται στον κάθε ασθενή. Έτσι δεν γίνονται όλες οι εξετάσεις σε όλους τους ασθενείς, ούτε με την ίδια συχνότητα. Η τακτική της παρακολούθησης προσαρμόζεται ανάλογα με τον αρχική κίνδυνο, την πορεία της νόσου και την ανταπόκριση του ασθενούς στην θεραπεία (δυναμική αξιολόγηση, dynamic risk stratification).

 

Αυξημένη θυρεοσφαιρίνη σημαίνει υποτροπή;

Τα επίπεδα της θυρεοσφαιρίνης θα πρέπει να αξιολογούνται προσεκτικά, λαμβάνοντας υπόψη και άλλες παραμέτρους, όπως:

• Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καρκίνου
• Είδος θεραπείας που εφαρμόσθηκε(π.χ. λοβεκτομή ή ολική θυρεοειδεκτομή, με ή χωρίς χορήγηση ραδιενεργού ιωδίου μετεγχειρητικά)
• Επίπεδα αντισωμάτων έναντι της θυρεοσφαιρίνης (anti-Tg)

Ιδιαίτερη σημασία έχει η εξέλιξη των επίπεδων της θυρεοσφαιρίνης με την πάροδο του χρόνου.

Η θυρεοσφαιρίνη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους δείκτες στη μετεγχειρητική παρακολούθηση του διαφοροποιημένου καρκίνου του θυρεοειδούς, όμως η τιμή της πρέπει πάντα να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα δεδομένα του ασθενούς (και ιδιαίτερα τα απεικονιστικά). Δείτε αναλυτικά τι σημαίνει η θυρεοσφαιρίνη μετά το χειρουργείο για καρκίνο θυρεοειδούς και πότε πρέπει να μας ανησυχεί.

 

Τι σημαίνει η ανακάλυψη ενός ύποπτου λεμφαδένα;

Η απεικόνιση στο υπερηχογράφημα ενός ύποπτου λεμφαδένα θα πρέπει να αξιολογείται προσεκτικά κατά προτίμηση από έμπειρο ακτινολόγο με εξειδίκευση στην απεικόνιση του θυρεοειδούς και του τραχήλου.

Η υποψία για την παρουσία μετάστασης στον λεμφαδένα μπορεί να τεκμηριωθεί με παρακέντηση του λεμφαδένα υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση. Δεν αρκεί στις περιπτώσεις αυτές η κυτταρολογική εξέταση, αλλά θα πρέπει να γίνεται και μέτρηση της θυρεοσφαιρίνης στο έκπλυμα του υλικού αναρρόφησης.

Ή θεραπευτική αντιμετώπιση εξατομικεύεται στις περιπτώσεις αυτές. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να αρκεί η περιοδική παρακολούθηση, ενώ σε άλλους ασθενείς είναι πολύ πιθανό να χρειαστεί χειρουργική επέμβαση.

 

Πώς αντιμετωπίζεται η υποτροπή;

Δεν υπάρχει μία θεραπεία κατάλληλη για όλους τους ασθενείς.

Σε εντοπισμένη και εξαιρέσιμη υποτροπή στον τράχηλο η επανεπέμβαση είναι η προτιμώμενη θεραπευτική τακτική.

Το ραδιενεργό ιώδιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί  εφόσον υπάρχουν ενδείξεις και εφόσον η υποτροπή προσλαμβάνει το ραδιοφάρμακο (ιωδιο-προσλαμβάνουσα).

Σε κάποιες περιπτώσεις (π.χ. ασθενείς χαμηλού κινδύνου με μικρές εστίες υποτροπής που μένουν σταθερές) μπορεί να αρκεί η παρακολούθηση αντί της άμεσης αντιμετώπισης.

Σε επιλεγμένους ασθενείς (π.χ. με εκτεταμένη νόσο και σε μακρινά όργανα) μπορεί να χρειαστεί συστηματική θεραπεία (χημειοθεραπεία).

Σε άλλες περιπτώσεις (π.χ. πολλαπλές υποτροπές στον τράχηλο) μπορεί να χρειαστεί ακτινοθεραπεία για «αποστείρωση» της περιοχής.

Οι θεραπευτικές αποφάσεις επομένως εξατομικεύονται ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ασθενούς.

 

Ο κίνδυνος υποτροπής παραμένει ίδιος για πάντα;

Ο κίνδυνος υποτροπής είναι μία μεταβλητή παράμετρος που μπορεί να τροποποιηθεί στην διάρκεια της παρακολούθησης του ασθενούς. Η διαρκώς εξελισσόμενη αυτή διαδικασία επανεκτίμησης του κινδύνου περιγράφεται με τον όρο δυναμική αξιολόγηση του κινδύνου (dynamic risk stratification).

H αρχική ταξινόμηση του ασθενούς σε ομάδα κινδύνου (χαμηλού, χαμηλού-ενδιάμεσου, ενδιάμεσου-υψηλού, υψηλού κινδύνου) λαμβάνεται φυσικά υπόψη. Με την πάροδο όμως του χρόνου αξιολογούνται και άλλες ιδιαίτερα σημαντικές παράμετροι, όπως:

• H πορεία της νόσου
• Η ανταπόκριση του ασθενούς στη θεραπεία

Έτσι η ομάδα κινδύνου δεν συνοδεύει τον ασθενή σαν ‘ετικέτα’ σε όλη του τη ζωή, αλλά μπορεί να διαφοροποιηθεί στη διάρκεια της δυναμικής αξιολόγησης.

Με άλλα λόγια, ένας ασθενής που είχε αρχικά ταξινομηθεί στην ομάδα χαμηλού κινδύνου μπορεί να εμφανίσει ενδείξεις  υποτροπής, οπότε μετακινείται σε ομάδα υψηλότερου κινδύνου.

Και αντίστροφα, ένας ασθενής που είχε ταξινομηθεί αρχικά σαν υψηλού κινδύνου, μπορεί στη διάρκεια της παρακολούθησης να παραμείνει ελεύθερος νόσος, με εξαιρετική ανταπόκριση στη θεραπεία και έτσι να μετακινηθεί στην ομάδα χαμηλού κινδύνου.

 

Take-away μήνυμα για τον ασθενή

Η υποτροπή του καρκίνου θυρεοειδούς είναι μία πιθανότητα, που ποικίλει από ασθενή σε ασθενή και δεν παραμένει σταθερή με τον χρόνο.

Η ριζική και τεχνικά άρτια αρχική χειρουργική επέμβαση, η αρχική εκτίμηση του κινδύνου και κυρίως η δυναμική αξιολόγηση καθιστούν σήμερα δυνατή την έγκαιρη διάγνωση μιας πιθανής κλινικά σημαντικής υποτροπής.

Υπάρχουν διαθέσιμες σήμερα διάφορες θεραπευτικές επιλογές με τις οποίες μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματική η υποτροπή, ανάλογα με την θέση, την έκταση και τη βιολογική συμπεριφορά του καρκίνου.

 

ΜΑΘΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη χειρουργική του θυρεοειδούς και των παραθυρεοειδών, μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του εξειδικευμένου Χειρουργού Θυρεοειδούς και Παραθυρεοειδών Γεώργιου Σακοράφα, με αναλυτική ενημέρωση για τις παθήσεις, τη διάγνωση και τη σύγχρονη χειρουργική αντιμετώπισή τους.

 

ΘΑ ΜΑΣ ΒΡΕΙΤΕ

ΕΥΓΕΝΙΔΕΙΟ-Παπαδιαμαντοπούλου 20 (Ιλίσια)

ΙΑΤΡΙΚΟ ΨΥΧΙΚΟΥ – Άντερσεν 5 (Νέο Ψυχικό)

ΜΗΤΕΡΑ- Ερυθρού Σταυρού 5 (Μαρούσι)

ΤΗΛ. 2107487318 & 6977068223

email: georgesakorafas@yahoo.com

 

καρκίνος θυρεοειδούς και υποτροπή  καρκίνος θυρεοειδούς και υποτροπή  καρκίνος θυρεοειδούς και υποτροπή

καρκίνος θυρεοειδούς και υποτροπή  καρκίνος θυρεοειδούς και υποτροπή  καρκίνος θυρεοειδούς και υποτροπή

καρκίνος θυρεοειδούς και υποτροπή  καρκίνος θυρεοειδούς και υποτροπή  καρκίνος θυρεοειδούς και υποτροπή