Γενετικός Έλεγχος στον Καρκίνο Θυρεοειδούς: Πότε χρειάζεται και τι πληροφορίες μπορεί να προσφέρει;

Excerpt

Ο καρκίνος θυρεοειδούς είναι συνήθως σποραδικός, όμως σε ορισμένους ασθενείς ο γενετικός έλεγχος μπορεί να είναι σημαντικός. Δείτε πότε έχει πραγματικά θέση και πώς μπορεί να είναι χρήσιμος στην πράξη.

Εισαγωγή

Πολύ συχνά, όταν διαγιγνώσκεται καρκίνος θυρεοειδούς, ένα σημαντικό ερώτημα αρχίζει και απασχολεί τους ασθενείς: «είναι κληρονομική αυτή η μορφή καρκίνου;», με προεκτάσεις του τύπου «Μήπως θα πρέπει να κάνουν έλεγχο τα παιδιά μου; τα αδέλφια μου; οι γονείς μου;».

Τα ερωτήματα αυτά διατυπώνονται συχνά και από νεαρούς γονείς, που έχουν μικρά παιδιά και συχνά σε αυτούς δημιουργούνται – με την ευαισθησία που διακρίνει κάποιους από τους μικρής ηλικίας γονείς – οι παραπάνω σκέψεις.

Η αρχική και απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι αρνητική – ΟΧΙ, δεν χρειάζεται να γίνεται γενετικός έλεγχος σε όλους τους ασθενείς με καρκίνο θυρεοειδούς.

Παρά ταύτα, υπάρχουν περιπτώσεις όπου έχει θέση ο γενετικός έλεγχος και αυτό όχι για θεωρητικούς ή ακαδημαϊκούς λόγους, αλλά γιατί τα αποτελέσματα του γενετικού ελέγχου στις επιλεγμένες αυτές περιπτώσεις μπορεί να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην πράξη, όπως θα αναλύσουμε εν συντομία στο παρόν άρθρο.

Ο γενετικός έλεγχος αποτελεί μόνο ένα μέρος της συνολικής αξιολόγησης ενός ασθενούς με καρκίνο του θυρεοειδούς. Για μια ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με τη διάγνωση, τις ομάδες κινδύνου, την πρόγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου του θυρεοειδούς, μπορείτε να διαβάσετε τον αναλυτικό οδηγό μας.

Τονίζεται ότι η κληρονομική προδιάθεση αποτελεί μόνο έναν από τους παράγοντες που μπορεί να σχετίζονται με την εμφάνιση της νόσου. Δείτε αναλυτικότερα ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του θυρεοειδούς.

Γενετικός Έλεγχος στον Καρκίνο Θυρεοειδούς: Πότε χρειάζεται και τι πληροφορίες μπορεί να προσφέρει;

Τι είναι ο γενετικός έλεγχος και τι ο μοριακός έλεγχος του καρκίνου; ποιες οι διαφορές μεταξύ τους

Συχνά οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται αδιακρίτως δημιουργώντας σύγχυση. Υπάρχει όμως μία σημαντική διαφορά.

Γενετικός έλεγχος

Στον γενετικό έλεγχο (germline genetic testing) αναζητείται κάποια βλαστική μετάλλαξη (germline mutation), κάποια μετάλλαξη (γενετική βλάβη ή αλλαγή) που υπάρχει στο γενετικό υλικό (DNA) του ανθρώπου από τη γέννησή του. Η γενετική αυτή βλάβη (μετάλλαξη) υπάρχει σε όλα τα κύτταρα του ανθρωπίνου σώματος. Μπορεί να έχει κληρονομηθεί από τον έναν γονέα και μπορεί να μεταβιβαστεί και στα παιδιά του.

Η βλαστική μετάλλαξη (germline mutation) είναι διαφορετική από την σωματική μετάλλαξη (somatic mutation) η οποία συμβαίνει κάποια στιγμή στην διάρκεια της ζωής ενός ανθρώπου, όπως για παράδειγμα στα κύτταρα ενός όγκου. Σε αντίθεση με την βλαστική μετάλλαξη (που μπορεί να μεταβιβαστεί κληρονομικά) η σωματική μετάλλαξη δεν κληρονομείται.

Ο έλεγχος για βλαστικές μεταλλάξεις γίνεται με λήψη αίματος (συνηθέστατα) ή σάλιου / επιχρίσματος από το εσωτερικό της παρειάς.

Από το δείγμα που λαμβάνεται, απομονώνεται το DNA και αποστέλλεται σε εργαστήριο γενετικής ανάλυσης. Ο έλεγχος που θα γίνει στο εργαστήριο μπορεί να αφορά είτε ένα συγκεκριμένο γονίδιο είτε πολλά ταυτόχρονα γονίδια (multigene panel).

Μοριακός έλεγχος

Σε αντίθεση με τον γενετικό έλεγχο, στον μοριακό έλεγχο ενός καρκίνου αναζητούνται συγκεκριμένες γενετικές μεταβολές που μπορεί να υπάρχουν στα καρκινικά κύτταρα του όγκου. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για γενετικές μεταβολές που δεν κληρονομούνται (δεν μεταβιβάζονται δηλαδή κληρονομικά). Ο μοριακός έλεγχος του καρκίνου γίνεται κατά βάση για να γίνει καλύτερα κατανοητή η βιολογική συμπεριφορά του καρκίνου ή για να επιλεγεί η καταλληλότερη θεραπευτική αντιμετώπιση (στοχευμένη θεραπεία, βάσει των δεδομένων του μοριακού ελέγχου, εξατομίκευση αγωγής).

Πότε έχει θέση ο γενετικός έλεγχος;

Ο γενετικός έλεγχος δεν είναι μία εξέταση ρουτίνας στον θηλώδη – θυλακιώδη καρκίνο θυρεοειδούς (που είναι οι συνηθέστερες μορφές καρκίνου θυρεοειδούς, από κοινού γνωστές ως διαφοροποιημένος καρκίνος θυρεοειδούς).

Σύμφωνα με τις τελευταίες γενικές κατευθυντήριες οδηγίες της ΑΤΑ (American Thyroid Association, 2025), o γενετικός έλεγχος για έλεγχο βλαστικών μεταλλάξεων έχει θέση:

Όταν υπάρχει κλινική υποψία Cowden/PTEN hamartoma tumor syndrome (PHTS) λόγω του συνδυασμού του διαφοροποιημένου καρκίνου θυρεοειδούς με κάποια άλλα νεοπλάσματα εκτός του θυρεοειδούς (όπως καρκίνος μαστού, ενδομητρίου και νεφρού, αμαρτώματα κλπ.). Η διάγνωση τίθεται με γενετικό έλεγχο για βλαστική μετάλλαξη του γονιδίου PTEN. Καθώς η νόσος μεταβιβάζεται κληρονομικά κατά τον αυτοσωμικό επικρατούντα χαρακτήρα η διάγνωση αυτή έχει σημασία για τους συγγενείς πρώτου βαθμού.
Σε ασθενείς στους οποίους διαγνώσθηκε σε παιδική ηλικία FNMTC (οικογενής μη μυελοειδής καρκίνος θυρεοειδούς). Στις περιπτώσεις αυτές θα πρέπει να γίνεται έλεγχος στην οικογένεια για πιθανή μετάλλαξη του ογκοκατασταλτικού γονιδίου DICER1 για ανάπτυξη όγκων. Επομένως, σε οικογένειες με παιδιά στα οποία διαγνώσθηκε διαφοροποιημένος καρκίνος θυρεοειδούς θα πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο γενετικού ελέγχου για ανίχνευση βλαστικής μετάλλαξης του γονιδίου DICER1.
Όταν υπάρχει ιστολογική διάγνωση μιας σπάνιας μορφής καρκίνου θυρεοειδούς, του ηθμοειδούς – «εν είδει μούρου» καρκίνου θυρεοειδούς, όπου θα πρέπει να γίνει έλεγχος για βλαστική μετάλλαξη του γονιδίου APC (ενός ογκοκατασταλτικού γονιδίου, Adenomatous Polyposis Coli).
Όταν – παράλληλα με το διαφοροποιημένο καρκίνο θυρεοειδούς – υπάρχουν και άλλοι όγκοι ή νεοπλάσματα στον ασθενή ή σε μέλη της οικογένειάς του που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν υποψία για την παρουσία κάποιας γενετικά κληρονομούμενης νόσου, όπως το σύμπλεγμα Carney (σπάνιο κληρονομικό σύνδρομο συνήθως λόγω μετάλλαξης του γονιδίου PRKAR1A, με χαρακτηριστικές εκδηλώσεις μυξώματα ιδιαίτερα καρδιακά, όγκους υπόφυσης, πρωτοπαθή μελαγχρωματική οζώδη νόσο επινεφριδίων, κλπ.) ή το σύνδρομο Werner (εξαιρετικά σπάνιο κληρονομικός σύνδρομο πρόωρης γήρανσης, λόγω μετάλλαξης του γονιδίου WRA, που συνοδεύεται από αυξημένο κίνδυνο κάποιων κακοηθειών, μεταξύ των οποίων και ο θυλακιώδης καρκίνος θυρεοειδούς).

Και τι γίνεται αν υπάρχουν πολλά περιστατικά καρκίνου θυρεοειδούς στην οικογένεια;

Το οικογενειακό ιστορικό είναι σαφώς μία παράμετρος που θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σοβαρά στην αξιολόγηση του ασθενούς με καρκίνο ή όζο θυρεοειδούς.

Γιατί στον καρκίνο θυρεοειδούς;

Γιατί θα μπορούσαν – αν όντως υπάρχει γενετική (κληρονομική) βάση – να υπάρχει καρκίνος θυρεοειδούς και στα άλλα μέλη της οικογένειας και συγκεκριμένα σε συγγενείς πρώτου βαθμού.

Γιατί στους όζους θυρεοειδούς;

Γιατί ένας όζος θυρεοειδούς, ακόμη και αν η παρακέντηση (βιοψία) είναι αρνητική, σε έναν ασθενή με θετικό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου θυρεοειδούς, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με αυξημένο δείκτη υποψίας, ιδιαίτερα αν υπάρχουν και άλλα ύποπτα στοιχεία (π.χ. ύποπτα ευρήματα στο υπερηχογράφημα).

Επομένως, το θετικό οικογενειακό ιστορικό έχει σημασία, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αυτόματα υπάρχει κάποια γνωστή γενετική βλαστική μετάλλαξη.

Τι εννοούμε όταν λέμε «θετικό οικογενειακό ιστορικό;»

Η παρουσία ενός περιστατικού καρκίνου θυρεοειδούς δεν αξιολογείται σαν «θετικό οικογενειακό ιστορικό».

Σαν κλινικά σημαντικό θετικό οικογενειακό ιστορικό αξιολογείται η παρουσία 3 ή και περισσοτέρων περιστατικών καρκίνου θυρεοειδούς στην ίδια οικογένεια. Η πιθανότητα γενετικής βάσης του καρκίνου στις περιπτώσεις αυτές αυξάνεται ακόμη περισσότερο όταν η διάγνωση του καρκίνου έχει τεθεί στους συγγενείς πρώτου βαθμού σε μικρή ηλικία.

Στο κλινικό αυτό σενάριο θα πρέπει οι λοιποί συγγενείς πρώτου βαθμού να υποβληθούν σε υπερηχογράφημα θυρεοειδούς σαν πρώτη εξέταση.

Το οικογενειακό ιστορικό έχει σημασία, αλλά δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει γνωστή γενετική μετάλλαξη.

Χρειάζεται ο μοριακός έλεγχος του καρκίνου;

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ο μοριακός έλεγχος του καρκίνου αναφέρεται στην ανίχνευση συγκεκριμένων μεταλλάξεων στα καρκινικά κύτταρα του καρκίνου θυρεοειδούς.

Και ο έλεγχος αυτός δεν χρειάζεται σαν εξέταση ρουτίνας σε όλους τους ασθενείς.

Σήμερα ο μοριακός έλεγχος του καρκίνου θυρεοειδούς θα μπορούσε να είναι χρήσιμος στις εξής περιπτώσεις:

Σαν μία επιπλέον παράμετρος για την εκτίμηση της βιολογικής συμπεριφοράς του καρκίνου θυρεοειδούς. Για παράδειγμα, η σωματική μετάλλαξη του γονιδίου BRAFV600E σχετίζεται με ορισμένα δυσμενή προγνωστικά στοιχεία του καρκίνου και για το λόγο αυτό θα πρέπει να συναξιολογείται – μαζί με τις λοιπές παραμέτρους – στην λήψη αποφάσεων τόσο θεραπευτικών (π.χ.. χορήγηση ραδιενεργού ιωδίου) όσο και σχετικών με την μετεγχειρητική παρακολούθηση (ένταση και συχνότητα). Έτσι η θεραπεία μετά το χειρουργείο εξατομικεύεται με βάση τα χαρακτηριστικά του όγκου και την εκτίμηση κινδύνου. Δείτε πότε χρειάζεται ραδιενεργό ιώδιο μετά την επέμβαση για καρκίνο θυρεοειδούς και πότε μπορεί να αποφευχθεί.
Για την αξιολόγηση προεγχειρητικά της πιθανότητας να υποκρύπτεται καρκίνος σε έναν όζο θυρεοειδής που βρίσκεται στην «γκρίζα ζώνη» (Bethesda III στην παρακέντηση)
Για την επιλογή του είδους της θεραπείας σε προχωρημένους ή μεταστατικούς καρκίνους, ιδιαίτερα σε καρκίνους που δεν προσλαμβάνουν ραδιενεργό ιώδιο (εξατομίκευση θεραπείας).

Βέβαια, οι γενετικές και μοριακές πληροφορίες δεν αξιολογούνται μεμονωμένα, αλλά σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά της νόσου. Διαβάστε περισσότερα για τους παράγοντες που καθορίζουν τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου του θυρεοειδούς.

Μυελοειδής καρκίνος – μία σημαντική ιδιαιτερότητα

Ο μυελοειδής καρκίνος θυρεοειδούς είναι μία σπανιότερη μορφή καρκίνου θυρεοειδούς με περισσότερο επιθετική βιολογική συμπεριφορά.

Στο μυελοειδή καρκίνο υπάρχει κληρονομική βάση περίπου σε ένα πολύ σημαντικό ποσοστό (25 %). Για το λόγο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία ο γενετικός έλεγχος των ασθενών αυτών για ανίχνευση τυχόν βλαστικής μετάλλαξης του γονιδίου RET. Αν ο έλεγχος αυτός είναι θετικός, τότε θα πρέπει να ακολουθήσει έλεγχος των μελών της οικογένειας. Σε αυτούς που θα βρεθούν θετικοί, θα χρειαστεί να γίνει προφυλακτική θυρεοειδεκτομή, ανάλογα με το ακριβές είδος της μετάλλαξης.

Take away μήνυμα για τους ασθενείς

Ο γενετικός έλεγχος στους ασθενείς με καρκίνο θυρεοειδούς δεν είναι μία εξέταση ρουτίνας.

Θα πρέπει να γίνεται επιλεκτικά, σε κάποιες υποομάδες ασθενών στους οποίους δημιουργείται υπόνοια για την ύπαρξη γενετικής βάσης του καρκίνου.

Στους ασθενείς αυτούς είναι ένα πολύτιμο διαγνωστικό εργαλείο, καθώς μπορεί να βοηθήσει στην διάγνωση ασυμπτωματικού καρκίνου θυρεοειδούς σε συγγενείς πρώτου βαθμού.

ΜΑΘΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη χειρουργική του θυρεοειδούς και των παραθυρεοειδών, μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του εξειδικευμένου Χειρουργού Θυρεοειδούς και Παραθυρεοειδών Γεώργιου Σακοράφα, με αναλυτική ενημέρωση για τις παθήσεις, τη διάγνωση και τη σύγχρονη χειρουργική αντιμετώπισή τους.

ΘΑ ΜΑΣ ΒΡΕΙΤΕ

ΕΥΓΕΝΙΔΕΙΟ-Παπαδιαμαντοπούλου 20 (Ιλίσια)

ΙΑΤΡΙΚΟ ΨΥΧΙΚΟΥ – Άντερσεν 5 (Νέο Ψυχικό)

ΜΗΤΕΡΑ- Ερυθρού Σταυρού 5 (Μαρούσι)

ΤΗΛ. 2107487318 & 6977068223

email: georgesakorafas@yahoo.com

Γενετικός Έλεγχος στον Καρκίνο Θυρεοειδούς: Πότε χρειάζεται και τι πληροφορίες μπορεί να προσφέρει;

Γενετικός Έλεγχος στον Καρκίνο Θυρεοειδούς: Πότε χρειάζεται και τι πληροφορίες μπορεί να προσφέρει;